ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଶବଳା ଗାୟକୁ କହିଲେ, “ଶବଳା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ୁନି, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଦୋଷ କରନାହାଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରବଳ ରାଜା ମୋ ଠାରୁ ବଳପୂର୍ବକ ତୁମକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ମୋର ଶକ୍ତି ଏହି ଦିନେ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ; ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ, ଝଣ୍ଡାରେ ଭରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛି।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶବଳା ଯେଉଁଠି ବାକ୍ କୁଶଳ, ସେ ବିନମ୍ରତା ସହ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଠାରୁ ଅଧିକ, ଏହି କଥା ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପାର; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ—ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଅଜୟ। ମହାତେଜସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଅଭିମାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।” ଶବଳାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ଶତ୍ରୁସେନା ନାଶକାରୀ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶବଳା ଗାୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହାଡ଼ିଲେ, ତାହାରୁ ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତେଜରେ ଉନ୍ମତ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମେଷ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପହ୍ଲବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ। ପହ୍ଲବମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ଶବଳା ପୁଣି ଭୟଙ୍କର ଶକ ଓ ଯବନମାନେକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ପୃଥିବୀ ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛାଦାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଶମ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ବଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେଘେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ଜଣେ ଦହନ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ନଶ୍ଟ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୁକ୍ତ କରି, ଯବନ, କମ୍ବୋଜ, ବର୍ବରମାନେକୁ ଅସ୍ତିର କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ପଚାସିଞ୍ଚ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯବନ, କମ୍ବୋଜ, ବର୍ବରମାନେ ଅସ୍ତିର ଓ ଭ୍ରମିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ଶବଳାକୁ ତାଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ। ଶବଳା ତାଙ୍କ ଦହାଡ଼ରେ କମ୍ବୋଜମାନେକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥନ୍ନ ଦୁଧରୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବର୍ବରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଗର୍ଭ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଯବନମାନେ, ମଳ ଭୂମିରୁ ଶକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଲୋମର ଚିରାରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ହାରିତ, କିରାତମାନେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏଥିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ତେବେ, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରବୀଣ ବସିଷ୍ଠ ଏଗିଯାଇ, କେବଳ ଏକ ଦହାଡ଼ରେ ସେମାନେ ସମେତ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତିମାନେ ଖାକରେ ପରିଣତ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ସାଗର ତରଙ୍ଗହୀନ, ଫଣ ଭଙ୍ଗା ସର୍ପ, ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସେ ତେଜହୀନ ହେଇଗଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିହୀନ, ପାଖ କଟା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାପରେ, ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା କରି, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ପାଦଦେଶକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ? ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, କହ; ମୁଁ ଵରଦାନ ଦେବି।” ଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଅପାପ ମହାଦେବ, ମୋତେ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଉପବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।” “ଦେବ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।” ଦେବତା ଏହି କଥାରେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଲଭି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବେଳେ ସାଗର ଯେପରି ବଢ଼ିଯାଏ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏପରି ବଢ଼ିଗଲା; ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୃତ ଭାବିଲେ। ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାପୋବନ ଆଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମୁକ୍ତ କୃତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଶତଶଃ ଋଷି ଭୟରେ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିରବ ହେଲା, ଝାଁଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବସିଷ୍ଠ ଏବେ ଆବୃତ କରୁଥିଲେ, “ଭୟ ପାଅନି, ଭୟ ପାଅନି,” ଏବଂ ଘୋଷଣା କଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁହୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରଣ କରେ।