ଲଂକାର ଅଶୋକବନରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାହତାରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ସୀତା ରହିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହେବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା—“ଏ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ ଦେଉ। ଏହି ଦିନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସୀତା, ଦେବୀମାନ୍ୟ ମହିଳା ସମାନ, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ଯେମିତି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ସେମିତି ହେଉ।” ତା’ପରେ ତ୍ରିଜଟା ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଫେରାଇ ନେଲେ ଓ ମନେ ଦୁଃଖ ନେଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଲଂକାକୁ ନେଇଯାଇଲେ। ପୁଷ୍ପକରୁ ତ୍ରିଜଟା ସହ ସୀତା ଅବତରିଲେ ଓ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବନକୁ ନେଇଗଲେ। ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଏହି ମହଲ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଇ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ବାଣର ଜାଳରେ ବନ୍ଧାହୋଇ, ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ—ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଆହତ ହାତୀ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ। ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ, ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଃଖରେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅବଚେତନ ଅବସ୍ଥାରୁ ଆଉ ଥରେ ଶଚେତନ ହେଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ, ଗଭୀର ଆହତ, ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ କହିଲେ—“ଏବେ ସୀତା କିମ୍ବା ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମର? ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖୁଛି।” “ସୀତା ସମାନ ମହିଳା ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ନାହାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମାନ ଭାଇ, ସାଥୀ କିମ୍ବା ସହଯୋଗୀ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଯଦି ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଦିନେ ପରିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠାରେ ବନରାଜମାନଙ୍କ ଆଗରେ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। କୌଶଲ୍ୟା, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିପରି ଆଶ୍ୱାସ କରିବି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କୁ କିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଛୁଆଁ ହରାଇ ଭୟରେ କାପୁଛନ୍ତି?” “ଶତୃଘ୍ନ, ଭରତଙ୍କୁ କିପରି ମୁଁ ମୁହଁ ଦେଖାଇବି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସହ ବନକୁ ଗଲେ, ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନା ଫେରିବି? ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଉପାଲମ୍ବ ସହିପାରିବିନି, ଏଠି ଏଠି ମୁଁ ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି, ଏଭଳି ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଚାହେଁନି। ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଓ ଅପାତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଦିନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି—ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସଦା ମୋ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଥିଲ, ଏବେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ, ମୋ ଦୁଃଖୀ ଭାଇକୁ କିଛି କହିପାରୁନାହଁ। ଯିଏ ଏହି ଦିନେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ମୃଦୁ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।” “ଏହି ବାଣର ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ରକ୍ତ ଝରୁଛି, ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ବଦଳିଯାଇଛି—ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶରେ ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ମୂଳ ଅଂଗରେ ବାଣ ଲାଗିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି କହିପାଉନାହଁ, ଚକ୍ଷୁରେ ବିଥାର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେପରି ତୁମେ କିରଣରେ ମୋ ସହ ବନକୁ ଗଲ, ସେପରି ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯମଲୋକକୁ ଯିବି। ସେ, ଯିଏ ସଦା ସ୍ନେହିତ ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୋ ପ୍ରତି ସଦା ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ଏବେ ମୋର ଅପାତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଖଣ୍ଡ଼ା ହେଲେ ବି, ଶୂର ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେବେ ତାଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିବା କଠୋର କଥା ମନେ ରଖିନଥିଲେ। ଯିଏ ସେକଣ୍ଡରେ ଶତଶଃ ବାଣ ଛାଡ଼ିପାରିଥିଲେ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ସମ୍ପ୍ରତି ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ବୀକାର କରିପାରିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ଯେଉଁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲି—ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସରାଜ କରିବିନି ବୋଲି—ସେ କଥା ଏବେ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଯାଅ, କାରଣ ମୋତେ ହାରାଯାଇଛି ଭାବି ରାବଣ ତୁମକୁ ଜିତିବ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁମ ସେନା ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ନୀଳ ଓ ନଳ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅଟି ପାର୍ହ କର। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେନି, ଏହି ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପନ୍ନ ହୋଇଛି—ମୁଁ ବନରାଜ ଓ ଭଲୁକାନାଥ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ କୃତ୍ୟ, କେଶରୀ ଓ ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ଜିତିହେବାଠାରୁ ଅସମ୍ଭବ; ତଥାପି ମୋ ପାଇଁ ମିତ୍ର କିମ୍ବା ସାଥୀ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରେ, ସେ ସବୁ କରିଦେଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏବଂ ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବନରାଜମାନେ ମିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ। ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି—ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ଯାଅ। ରାମଙ୍କ ଏହି ବିଷାଦଭରା କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଧିକ କଳା ଓ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ମୁଷଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଅତି ଗାଢ଼ କଳି ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଭୟରେ ଭାବିଲେ ଯେ ଏହିଁ ରାବଣ ଆସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ପଳାଇଗଲେ।