ସୀତା, ତାଙ୍କର ପତି ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବିପୁଳ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ କହିଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ବିଧବା ହେବି ନାହିଁ, ସଦା ପୁତ୍ର ରହିବେ, ସେମାନେ ଆଜି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ—ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ବଳିକର୍ତ୍ତାର ରାଣୀ, ବଡ଼ ବଳି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଜନାନୀ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଏକ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କ ଗୌରବମୟ ଜନାନୀ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ। ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ଯେଉଁଅନୁଷ୍ଠାନରେ ମୋତେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବତୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ—ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଗୁଣବତୀ ନାରୀଙ୍କ ପାଦରେ ମାନ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲ ଭଳି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସହ ରାଜସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ବିହାର କରୁଥିବା ନାରୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ମୋତେ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ନାରୀଙ୍କ ଏହି ଚିହ୍ନ, ଯାହାକୁ 'ସତ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ରାମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି—ଏହି ସବୁ କଥା ଖାଲି ଶବ୍ଦ ହେଇଯାଇଛି।" ସୀତା ନିଜ ଶରୀରର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ବିବରଣା କରିଲେ—ତାଙ୍କର କେଶ ସୁନ୍ଦର, ମୋଟା ଏବଂ କଳା; ଭୌହ ଅଯୁକ୍ତ; ଶିର୍ଷ ଗୋଳା ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ; ଦାନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶଙ୍ଖ ଆକୃତିର, ହାତ ଏବଂ ପା ଭଲ ଆକୃତିର; ଗଣ୍ଡ ଏବଂ ଉରୁ ସମ୍ମାନିତ, ନଖ ମସୃଣ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ; ଉଙ୍ଗଳି ସିଧା। ତାଙ୍କର ଷଣ୍ଡ ଗୋଳା, ଭଲ ଆକୃତିର, ଏବଂ ପାଖପାଖି; ନାବି ଗଭୀର ଏବଂ ଉତ୍କଳ; ଗଣ୍ଡ ଏବଂ ଚାତି ଭଲ ଆକୃତିର। ତାଙ୍କର କାନ୍ତି ମଣି ଭଳି, ଶରୀର ରୋମ ମସୃଣ; ଏହି ବାରୋଟି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋତେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନବତୀ ବୋଲି କହିଥିଲେ। ମୋର ହାତ ଏବଂ ପା ଅଖଣ୍ଡ, ଯବ ଦାନା ଭଳି; ମୋର ହାସ ମୃଦୁ—ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମୋତେ ଦେଖିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କହିଥିଲେ ମୁଁ ପତିଙ୍କ ସହ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇବି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ। "ଜନସ୍ଥାନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୁନ୍ୟ କରି ଏବଂ ଘଟଣା ଜାଣି, ଅଟୁଟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୋର ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଯା ଗାଏର ଖୁର ଚିହ୍ନରେ ପଡ଼ି ହତ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ରାଘବମାନେ ଭାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରା ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ରକ୍ଷକ, ହତ୍ୟା ହୋଇ ମୋତେ ନିରାଶ୍ରୟ କରି ଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଥିବା କେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ ଜୀବନ୍ତ ଫେରି ନାହିଁ, ଏହା ତାକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।" "କାଳକୁ କେଉଁଠି ଭାର ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଅଜୟ, ଯେବେ ରାମ ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ମୁଁ ରାମ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ନା ନିଜ ପାଇଁ, ନା ମୋର ମାତା ପାଇଁ—ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ମୋର ତପସ୍ୱି ଶ୍ୱାଶୁ ପାଇଁ। ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ନିଜ ନିୟମ ଶେଷ କରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ: ‘କେବେ ମୁଁ ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ସହ ଦେଖିବି?’” ସୀତା ଏଭଳି ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଦେମନୀ ତ୍ରିଜଟା ସେଉଁଠି କହିଲେ: “ମହିଳା, ନିରାଶ ହେବେ ନାହିଁ; ତୁମର ପତି ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଯଥାଯଥିକ କାରଣ କହିବି, କାହିଁକି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ—ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି।" "ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର ନେତା ହତ୍ୟା ହେଲେ, ସେମାନେ ଅସନ୍ତୋଷ ବା ଅତି ଖୁସି ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ପୁଷ୍ପକ ରଥ, ବଉଦେହୀ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ତୁମକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ, ଯଦି ଏହି ଦୁଇ ମୃତ। ଯୋଦ୍ଧା ନାୟକ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ସେନା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଶାରେ ଭାସିଯାଏ, ଭାସିଯାଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ ନାଉ ଭଳି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସେନା, ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ନୁହେଁ, ତୁମରେ ତପସ୍ୱି ମହିଳା, କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ମୁଁ ଏହି ଖବର ଦେଉଛି।" "ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ; କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରମାନେ ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଏହି କଥା କହୁଛି। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହି ନାହିଁ, ମାଇଥିଳୀ; ତୁମର ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।" "ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ, ଏବଂ ଦେମନମାନେ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।" "ମାଇଥିଳୀ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ; ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ ନାହିଁ।" "ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନ ହରାଇଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଏ।" "ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୋକ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ମୋହ ପରିତ୍ୟାଗ କର; ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପାଇଁ ଆଜି ଜୀବନ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ସମାନ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ଏହି ଭଳି ହେଉ।” ତାପରେ, ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ପଛକୁ ତାଲି ଦେଇ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ସୀତା ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ। ସୀତା ତ୍ରିଜଟା ସହ ପୁଷ୍ପକରୁ ଉତରି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସେଉଁଠି ନେଇ ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଗଲେ। ଏହି ଅଶୋକବାଟିକା, ଅନେକ ଗଛ ଭର୍ତ୍ତି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରମୋଦ ଉଦ୍ୟାନ, ସୀତା ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦୁଃଖରେ ବିଲୀନ ହେଲେ। ଏହି ମହାନ୍ତି ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶ ଶର୍ଗରେ ଏହି ଘଟଣା ଆସିଛି।