ଏହି ଘଟଣା ରାମ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଣ, ବଳଶାଳୀ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ କାମଧେନୁ ଗାୟକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ମନା କଲେ, ତେବେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଚିହ୍ନିତ ଗାୟକୁ ଟାଣି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଗାୟକୁ ନେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଭାବିଲା—"ଏମିତି ଉତ୍ତମ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲେ? ମୁଁ କ’ଣ ଦୋଷ କରିଛି? ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିଲେ?" ଏପରି ଭାବି, ତାଳି ତାଳି ଦୁଃଖରେ ଶ୍ୱାସ ଦେଉଥିଲା ଓ ତିବ୍ର ଗତିରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିଲା। ସେ ଶତଶଃ ରାଜାଙ୍କ ସେନାକୁ ଝାଡ଼ି ଦେଇ, ବାୟୁ ଗତିରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଚରଣ ତଳକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା। ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିବା ସେ ଚିହ୍ନିତ ଗାୟ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ କହିଲା—"ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର! ଆପଣ କିପରି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ସେନା ମୋତେ ନେଉଛି!" ତାହାର ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ଦୁଃଖିତ ଭଉଣୀ ପ୍ରତି ଯେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି କହିଲେ—"ଶବଳେ! ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହଁ। କିନ୍ତୁ ଏଇ ବଳବାନ୍ ରାଜା ଶକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୁମକୁ ନେଉଛନ୍ତି। ମୋର ଶକ୍ତି ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ କମ୍, ଏଠି ରାଜା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱାମୀ। ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଝଣ୍ଡା ଭରିଥିବା—ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ କରିଛି।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଚିହ୍ନିତ ଗାୟ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲା—"ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘମଣ୍ଡ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।" ଏପରି ଶବଳା କହିବା ପରେ, ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ—"ତୁମର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ଚିହ୍ନିତ ଗାୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହଡ଼ି କରି, ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ ଓ ବଡ଼ ଛୋଟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ବିପଦେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଶବଳା ଏବେ ଭୟଙ୍କର ଶକ, ଯବନମାନୋକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏହି ଯବନ-ଶକମାନୋଠାରେ ଢାକିଯାଇଲା। ସେମାନେ ସୁନା ରେଶମ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ସୁନା ମେଘଦୁତି ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେନା ଏପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଦହିଯାଇଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାବଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯବନ, କମ୍ବୋଜ, ବର୍ବରମାନୋକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହା ପରେ ବଶିଷ୍ଠ ଶବଳାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଉ ସୃଷ୍ଟି କର।" ତାହାର ଦହଡ଼ିରୁ କମ୍ବୋଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତନ ଠାରୁ ବର୍ବରମାନୋ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଗର୍ଭ ଭାଗରୁ ଯବନ, ମଳ ଭାଗରୁ ଶକ, ଲୋମ କୁପରେ ମ୍ଲେଛ, ହାରିତ, କିରାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେନା—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ସହିତ—କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ତେବେ ବଶିଷ୍ଠ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ମନ୍ତ୍ର ପାଠରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏକ ଦହଡ଼ିରେ ସେମାନୋକୁ ତାପି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁତ୍ର, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଏକାକି ହେଇଗଲେ। ସେ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ହୀନ, ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତ ନାଗ, ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ୟ ପରି ଶୋଭାହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ହୀନ, ପଖ ଛିଣ୍ଡା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଏକାକି ହେଲେ। ଏବେ ସେ ଏକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ତାକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ଏଠି ସେ ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଘୋର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍! କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? କ’ଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ଦାତା, ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଵର କୁହ।" ଦେବତାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—"ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋତେ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଶାଖା, ଉପନିଷଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ।