ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ମୋର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ-କୃତ୍ୟ ଏହି କାମଧେନୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅଧିକ କହିବାର ଦରକାର ନାହିଁ—ମୁଁ ଏହି କାମଧେନୁକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।" ଏହା ପରେ ଘଟିଲା ଏହି ବିଚିତ୍ର ଘଟଣା: ବଶିଷ୍ଠ ଙ୍କ ଏହି ଅନୁମତି ନମିଳିବାରୁ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜୋରଦେଇ କାମଧେନୁକୁ ଟାଣିନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ସେନା କାମଧେନୁକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ଶବଳା ନାମକ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭାବିଲା—"ଏମିତି ଦୟାଳୁ ବଶିଷ୍ଠ ମୁଁ ଦୋଷ ନକରିଥିଲି ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ? ମୁଁ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ତାହା ସତ୍ୱେ ମୋ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି?" ଏମିତି ଭାବି ଓ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଶବଳା ତୁରନ୍ତ ବଶିଷ୍ଠ ଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶତଶଃ ସେନାଙ୍କୁ ନିକ୍ଷେପ କରି, ବାୟୁ ବେଗରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ଶବଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି କଢ଼ା ଶବ୍ଦରେ କହିଲା, "ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ? ରାଜାଙ୍କ ସେନାମାନେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୂରେ ନେଉଛନ୍ତି!" ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଶବଳାଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଶବଳା, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜୋରପୂର୍ବକ ତୁମକୁ ନେଉଛନ୍ତି। ମୋର ଶକ୍ତି ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଧିକ ନୁହେଁ, ଅନେକ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛି।" ଶବଳା ବିନୟପୂର୍ବକ କହିଲା, "ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର କିଛି ଚାଲିବ ନାହିଁ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।" ଏପରି ଶବଳାଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ତୁମ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଧ୍ୱଂସ କର।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶବଳା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା ରୋଦନ ସହିତ ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ଆଖି ସମ୍ମୁଖରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷାନ୍ତିତ ହୋଇ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି ପହ୍ଲବମାନୋକୁ ବିନାଶ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶବଳା ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଶକ ଓ ଯବନମାନୋକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାଶକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରି, ଯବନ, କମ୍ବୋଜ, ବର୍ବରମାନୋକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ଶବଳାଙ୍କୁ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ଶବଳାଙ୍କ ଡାକରେ କମ୍ବୋଜମାନେ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜରରୁ ବର୍ବରମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଗର୍ଭଅଞ୍ଚଳରୁ ଯବନମାନେ, ମଳସ୍ଥଳରୁ ଶକମାନେ, ଓ ଲୋମକୁପରୁ ମ୍ଲେଛ, ହାରିତ, କିରାତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ସହିତ, ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏକଶତ ପୁଅ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି କେବଳ ଏକ ଗର୍ଜନରେ ସେମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି ସହିତ ଏକକ୍ଷଣରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗହୀନ, ଦନ୍ତହୀନ ସର୍ପ, ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିର୍ବଳ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ପୁଅ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଚେଷ୍ଟାହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ଏକ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବାକୁ କହି, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ଯାଇ, କିନ୍ନର ଓ ସର୍ପମାନେ ଅନୁସୃତ ସେଠି କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ନିମନ୍ତେ। ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ଦେବାଦିଦେବ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, କହିଲେ, "ରାଜନ, ତୁମେ କି କାରଣରେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ମୁଁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଏସିଛି, ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ମାଗ।