ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ, ଅତିଆନନ୍ଦରେ ଭରିପୁରି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସିରେ ଭରିଉଠିଲେ । ଏଠି ଦିଗରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଦଳିଗଲା । ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଠିଲେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଥିଲା, ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଅବନମ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—"ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଭୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ । ଆଉ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯୁଦ୍ଧର ନୀତି ଏପରି, ଏଠାରେ କେବେ ନିଶ୍ଚିତ ବିଜୟ ନାହିଁ । ଯଦି ଆମ ପାଖରେ କିଛି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଏହି ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ିବେ । ତୁମେ ନିଜେକୁ ସ୍ଥିର କର, ଏବଂ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର—ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଶ୍ରୟହୀନ । ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ଦେଉ ନାହିଁ ।" ଏଵଳି କହି ବିଭୀଷଣ ନିଜ ଜଳ ଭିଜା ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚଲେ । ପୁଣି ମନ୍ତ୍ରପଠନ କରି ଜଳ ନେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚିଦେଲେ । ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ବନରାଜ, ଏଠି ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ସମୟ ନୁହେଁ । ଅତ୍ୟଧିକ ମମତା ଏପରି ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଦିଏ । ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଷ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସେନା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଭଲଭାବେ ଭାବ । କିମ୍ବା ରାମଙ୍କ ଶୁଧ ଫେରିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କର । ଯେତେବେଳେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଇ ପୁଅ ଅପସ୍ମୃତି ଛାଡ଼ିବେ, ଆମର ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହେବ । ଏହା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦଳକୁ ପୁନଃ ଏକତ୍ର କରିପାରିବି ।" "ଦେଖ, ଏହି ବନରାଜମାନେ ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କ ସହ କିଛି କହୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ମୋତେ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଭୟ ସହଜରେ ଛାଡ଼ିଦେବେ, ଯେପରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାଳାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି ।" ଏପରି କହି ବିଭୀଷଣ ଏକଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଛିଟିଯାଇଥିବା ବନର ସେନାକୁ ପୁନଃ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ । ଏଉଁ ଦିନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ ସମସ୍ତ ସେନାସହ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ । ରାବଣ, ଶତ୍ରୁ ଦଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଅନନ୍ଦରେ ଉଠି ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ସବୁ ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଛି ପଚାରିଲେ । ତାହା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସବୁ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ—କିପରି ତୀରବନ୍ଧନରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଚଳ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ଶୂରବୀର ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଉଠିଲା, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ଦୂର ହେଲା ଏବଂ ସେ ଉଲ୍ଲାସରେ ପୁଅକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ । ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବନରାଜମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ସୁଷେଣ, କୁମୁଦ, ନଳ, ଗଜ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗଭୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଜାମ୍ବବାନ, ଋଷଭ, ସ୍କନ୍ଧ, ରମ୍ଭ, ଶତବଲି, ପୃଥୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନେତାମାନେ ଚାରିପଟିରୁ ବୃକ୍ଷ ତୋଳି ତାୟାରି ହେଇଯାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଚାରିପଟି, ଉପରେ ଓ ଚାରିଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରହିଥିଲେ, ଘାସରେ ଅଳ୍ପ ହଳଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଭାବି ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ । ଏଉଁ ସମୟରେ ରାବଣ, ଅନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କୁ ଦେଖି ପଠାଇଦେଲେ । ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଓ ତ୍ରିଜଟାକୁ ଡାକିଲେ । ପରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏସି, ରାବଣ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କୁହ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି । ସେଉଁଠାରେ, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସାଇ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମୂଳ ଦେଖାଅ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।" "ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଆମକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ।" ରାବଣ ଭାବିଲେ—"ସୀତା ଏବେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ସଜ୍ଜା ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିପଦ୍ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ନ ରଖି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ ।" ରାକ୍ଷସୀମାନେ "ଯଥାଜ୍ଞା" କହି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ପାଖକୁ ଗଲେ । ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବାଟିକାରୁ ନେଇ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ସୀତା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ । ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଜଟା ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ଚଢ଼ାଇ ନେଲେ । ତାପରେ ସେମାନେ ସୀତା ଓ ତ୍ରିଜଟାକୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧମୂଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାବଣ, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକାରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାରେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଘୋଷଣା କରାଇଲେ—"ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଛନ୍ତି !" ଏହିପରି ଘୋଷଣା ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସୀତା ତ୍ରିଜଟା ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ...