ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡରେ ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିଲା। ଅଙ୍ଗଦ, ଶତ୍ରୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ରଥୀ ଓ ଘୋଡାକୁ ତେଜ ଭାବରେ ମାରି ଫେଲିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ରଥ ଛାଡ଼ି, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶରୀର ଲୁଚାଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହି ମହାପ୍ରଭାବୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଅଙ୍ଗଦ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜାଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ହାରିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ମକ୍କ ଦଳ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ, ଶତ୍ରୁ ହାରିବାକୁ ଦେଖି "ବହୁତ ଭଲ!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଅତି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ବର ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ, ରୁଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଆବୃତ ହେଲା। ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ, ତିନି ତୀର ଦେଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଜ୍ୱଳ ଶର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାକ୍ଷସ ରୁଷ୍ଟିରେ ରାଘବ ଦ୍ୱୟଙ୍କ ବଦନରେ ଏକ ଏକ ଅଂଶରେ ଆଘାତ କଲେ, ମାୟା ରେ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାତ୍ରି-ଚରକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତିନି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶରର ଫାଦ ରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରଭାବୀ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପରେ ଅକସ୍ମାତ ମାୟାବୀ ଶର ପଡ଼ିବାରୁ, ମକ୍କ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ରାଜପୁତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବେ ଦୁଇ ଭାଇଁଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରି ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଚଉଉଁଚାଳିଶ ଶର୍ଗର ଶ୍ରୀମୟ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଏକାଳିଶ ଶର୍ଗର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତେବେ ରାମ, ଶତ୍ରୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମକ୍କ ଦଳର ଦଶ ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସୁଷେଣଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ, ମକ୍କ ଦଳର ନାୟକ ନୀଳ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ତେଜସ୍ୱୀ ଶରଭ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥ, ବଳିଷ୍ଠ ଋଷଭ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଦଶ ଦିଶାରେ ଖୋଜିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ଏହି ଦ୍ୱାରା ତିନି ତୀର ଦେଇ ମକ୍କ ଦଳକୁ ଅଟକାଇ ଦେଲେ। ମକ୍କ ଦଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ଅନ୍ଧାରରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘ ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ବିଜୟୀ ଧନୁର୍ଧର ଭାବେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରର ଝଡ଼ ଦେଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବିଧିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଶରୀର ଅନ୍ତରାଳ ନଥିବା ଭାବରେ, ରୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନାଗ-ଶର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଆଘାତରୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ଦୁଇ ଜଣ ଫୁଲିଯାଇଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ରକ୍ତ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ଓ ମସି ଭାଗ ପରି ଅନ୍ଧାର ମୁହଁ ନେଇ, ଦୁଇ ଭାଇଁଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ—"ଏଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ କିପରି?" "ହେ ରାଘବ, ମୋ ରୁଷ୍ଟିରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆ ନାଗ-ଶର ରେ ଆଜି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯମ ଲୋକକୁ ଯିବେ।" ଏହିପରି କହି, ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିଲେ, ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ମସି ଭାଗ ପରି ଅନ୍ଧାର ହୋଇ, ତିନି ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁ ଚାପି, ଦୁଇ ଭାଇଁଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏହି ରାକ୍ଷସ, ଦୁଇ ଭାଇଁଙ୍କର ମର୍ମ ଅଂଶକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଆଘାତ କରି, ମନେ ମନେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ନାଗ-ଶରରେ ବାନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇ ଭାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଶରରେ ବିଧିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ରେ ଦୋରା କଟିଯିବା ପରି ଭୂମି ଉପରେ ହଳିଗଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ମର୍ମ ଅଂଶରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ପୃଥିବୀର ରାଜା ମାନେ ନିମ୍ନ ହୋଇଗଲେ। ବିର ଶୟ୍ୟାରେ ଏହି ଦୁଇ ଯୋଧା, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶର ରେ ଘେରାଯାଇ, ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏକ ଉଙ୍ଗୁଳି ମାନେ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ରହିଲା ନାହିଁ; ଶର ଦେଇ ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଲା ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ରୂପ ବଦଳାଇପାରିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଇ ଭାଇଁ ରକ୍ତ ଝରିବାରେ ଝରଣା ପରି ହେଲେ। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଯେଉଁ ଦିନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହାରାଇଥିଲେ, ଆଜି ରାମଙ୍କୁ ମର୍ମ ଅଂଶରେ ଆଘାତ କରି, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ାଇଲେ। ସୁନା ତୀର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ, ତ୍ୱରିତ ଶର—ବ୍ରହ୍ମ ମୁଣ୍ଡ, ଅର୍ଧ-ବ୍ରହ୍ମ, ଅର୍ଦ୍ଧ-ଚନ୍ଦ୍ର, ହାତ ରୂପୀ, ବଠା ଦାନ୍ତ ଓ ସିଂହ ଦାନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ ରେଜର ଶର—ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏହି ଶରରେ ଆଘାତ କଲେ। ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଶର ଝଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯିବାରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ହରାଇଲେ। ରାମ, ପଦ୍ମ ନୟନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ, ଯୁଦ୍ଧର ଆନନ୍ଦ, ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଯିବାରୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ।