ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଘୋର ଗର୍ଜନ ସପ୍ତ ସାଗରର ଉତ୍ତାଳ ଧ୍ୱନି ପରି ଶୁଣାଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ ରାମ ଏକ ଦୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଛଅଟି ରାକ୍ଷସକୁ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହତ୍ୟା କଲେ। ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ମହାପର୍ଶ୍ୱ, ମହୋଦର, ବଡ଼ ଦେହୀ ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଏବଂ ଶୁକ ଓ ସରଣ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଶରୀରର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଆঘାତ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି କ୍ଷଣରେ, ମହାରଥୀ ରାମଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ବେଗୀ ବାଣମାନେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁ ବାଣଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧୁପ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେମିତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ୍ନ ହେଲେ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ପାଖିର ପଙ୍ଖି ଥିବା ବାଣମାନେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ରାତିକୁ ଶରତ ଋତୁର ଜୁହି ଜିନ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଏବଂ ଢୋଳ ମାଡ଼ର ଶବ୍ଦରେ ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା, ଏହା ଅଧିକ ଭୀତିଜନକ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଅଟଳ ପର୍ବତର ଗୁହାମାନେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ମନ୍ଦାକିନୀ ପର୍ବତ ପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଲା। ବଡ଼ ଦେହୀ କଳା ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ ବନରୁ ଆସି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରଥ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେହ ଛାୟାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗଦ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତି ଜାଣୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବାନରମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପରାଜୟ ଦେଖି "ଶାବାଶ!" ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଳଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ବର ଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମହାଭୟଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସର୍ପାକାର ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ଘାଉ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତିର ଓ ଅବାକ୍ କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଣର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏହି ଅଚିରେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ସର୍ପାକାର ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ବାନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମାୟା ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଶର୍ପାସ୍ତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତା’ପରେ ପ୍ରବଳ ରାମ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଚାଳ ଧରିବାକୁ, ବାନରସେନାର ଦଶ ନେତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ସୁଷେଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ବାନରମାନ୍ୟ ନୀଳ, ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ତୀବ୍ର ଶରଭ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ପ୍ରବଳ ସାନୁପ୍ରସ୍ଥ, ଏବଂ ବୃଶଭ ମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ବାନର ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଦଶ ଦିଗରେ ଖୋଜାକୁ ଆକାଶ ମାଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷରେ ପ୍ରବଳ, ଏହି ବାନରମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାପର ତୀବ୍ର ବାଣରେ ବାଧା ଦେଲେ। ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ ଘାୟଲ ହୋଇଥିବା ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘରେ ଝାପି ରହିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରି, ମାତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହକୁ ଘାୟଲ କଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହ ସର୍ପାକାର ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଢାଙ୍କିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବାଣରେ ଅତ୍ୟାଧିକ ଘାୟଲ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ଝରି ଝରି ତାଙ୍କୁ ଫୁଲିଥିବା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ଆଖି ଓ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରସ୍ତ ଅଞ୍ଜନ ପରି ଦେଖାଉଥିବା ଚେହେରାରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବାବସ୍ଥାରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ କିପରି? ମୋର ବାଜପକ୍ଷୀ ପଙ୍ଖିଥିବା ସର୍ପାସ୍ତ୍ରର ଜାଲରେ ବନ୍ଧି, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିକ୍ରୋଧରେ ଏବେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଉଛି।" ଏଭଳି କହି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ଆଘାତ କଲେ। ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଜନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ବୀର ତାଙ୍କ ମହାଧନୁଷ ତଣି, ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ଥାନରେ ଘାତ କରିବାରେ ପ୍ରବଳ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ପୁନିପୁନି ଗର୍ଜନ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ୍ଦାୟି ସ୍ଥାନକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ପାସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଏକାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।