ହେ ରାମ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ବିଶେଷ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକଟ କରିଥିଲେ। ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର କାମଧେନୁ ଗାଈ—ଯାହାକୁ ଶବଳା କୁହାଯାଏ—କୁ ମାଗିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମୂଳ୍ୟବାନ କଥା କହିଲେ, “ହେ ରାଜା ଋଷି, ଏହି ଶବଳା ଉପରେ ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ; ସେଇ ମୋର ସମସ୍ତ ସଂତୋଷ, ମୋର ସତ୍ୟ, ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ। ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଭାବେ ଅନେକ କାରଣ ଦେଖାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶବଳା ଦେବାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସ୍ନେହ ଓ ଆଗ୍ରହରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳା, ସୁନା ଅଙ୍କୁଶ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀ ଦେଇପାରିବି। ଏପରି ଚଉଦ ହଜାର ହାତୀ, ସୁନା ରଥ ଓ ଚାରି ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦେଇପାରିବି। ଅଠ ଶହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ହଜାର ଦଶ ଅଧିକ ଘୋଡ଼ା ଦେଇପାରିବି। ଏକ କୋଟି ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୟସର ଗାଈ ଦେଇପାରିବି, ମାତ୍ର ଏହି ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅ। ତୁମେ ଯେତେ ମଣି, ସୁନା ଚାହଁ, ସବୁ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବଳାକୁ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏମିତି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ନମ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କେବେ ବି ଏହି ଶବଳାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ଏହିଏ ମୋର ଧନ, ଏହିଏ ମୋର ସମ୍ପଦ, ଏହିଏ ମୋର ସମସ୍ତ କିଛି, ଏହିଏ ମୋର ପ୍ରାଣ। ମୋ ସମସ୍ତ ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞ, ଅମାବାସ୍ୟା-ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଆଦି ସଂସ୍କାର ସବୁ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି କାମଧେନୁ ବିନା ମୋର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।” ଏପରି ଦୃଢ଼ ଉତ୍ତର ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଶବଳାକୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ ହେବାରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିବାନ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଶବଳାକୁ ଜୋର କରି ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶବଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ତା ସ୍ୱଭାବ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅନୁଗତ ଥିଲା, ତଥାପି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ପାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମନେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଦୋଷ କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନି ପୁନି ହାଉଥିବା ଶବଳା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ବେଗେ ବେଗେ ଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶତଶଃ ସୈନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶବଳା ସେମାନେଠୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ବାୟୁ ଦ୍ରୁତିରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଚରଣ ତଳକୁ ଆସିଗଲେ। ଶବଳା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର, ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି? ରାଜାଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି।” ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଶବଳା, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜୋର କରି ତୁମକୁ ନେଉଛନ୍ତି; ଆଜି ମୋର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ, ସେ ଏକ ଶୂର ବିର ରାଜା, ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ଏହା ଶୁଣି ଶବଳା ନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି କୌଣସି ଦିନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧମ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ନାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅହଂକାର, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସ କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।” ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି କହିଲେ, “ତୁମ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନୀ।” ଏହା ଶୁଣି, ଶବଳା ତାଙ୍କ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରମ୍ଭା କରି, ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ସୈନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଦେଖି ରୋଷାନ୍ବିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ପହ୍ଲବମାନେ କୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶବଳା ପୁନି ଯବନ ଓ ଶକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସୁନା ଚାମରା ପିନ୍ଧି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଶୁଳ ଧରି, ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଲେ। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେନାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଚାଳି, ଯବନ, କମ୍ବୋଜ, ବର୍ବରମାନେ କୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଦେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏହା ଦେଖି ଶବଳାକୁ କହିଲେ, “ତୁମ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।” ତାଙ୍କ ରମ୍ଭାରୁ କମ୍ବୋଜ, ଅଣ୍ଡରୁ ବର୍ବର, ଗୁହା ଭାଗରୁ ଯବନ, ମଳ ଭାଗରୁ ଶକ, ଓ ଚୁଲି ଭିତରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ହାରିତ, କିରାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ସହିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା। ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଦେଖା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପୋବଳ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାହା ଏଠି ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା।