ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଶନିପ୍ରଭ, ଯିଏ ବିଜୁଳି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମହାବନର ଏବଂ ବୃକ୍ଷଯୁଦ୍ଧର ମହାପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଧାରଣକାରୀ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଭଳି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଉଠାଇ ଅଶନିପ୍ରଭଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ ସୁନାର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ସୁଷେଣଙ୍କୁ ତୀରମାଳା ରେ ଆଘାତ କରି ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ବନରାମାଳାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଷେଣ, ତାଙ୍କୁ ରଥ ଉପରେ ଦେଖି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉଠାଇ ତାହା ସହିତ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ରଥକୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ଯିଏ ରାତିର ଚରଣକାରୀ ଏବଂ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଲାଫି ତଳକୁ ଉତରି ଗଦା ହାତରେ ନିଅଛି। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସୁଷେଣ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଧରି ରାତିର ଚରଣକାରୀ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିବା ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ବେଗରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତକୁ ସୁଷେଣ କୌଣସି କ୍ଷତି ନମାନି, ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରହି, ଶବ୍ଦ ବିନା ଏହି ପାହାଡ଼ ଖଣ୍ଡକୁ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଏଭଳି ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ, ସେଠାରେ ବନରମାଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ମନ୍ଦେ ଦେବତାମାନେ ଦେମନ୍ମାନେ ଉପରେ ଯେପରି ଜୟ ପାଇଥିଲେ ତେଣୁ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ଗଦା, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ରଥ ଓ ଯୁଦ୍ଧଘୋଡ଼ା ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ମଦୋନ୍ମତ ମୃତ ହାତୀ, ପତିତ ବନର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଭଙ୍ଗ ଚକ୍ର, ଧୁରା ଓ ଯୋକ୍ ଭୂମିରେ ପ୍ରସ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶ୍ୱାନମାନଙ୍କ ଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ମୃତଦେହ ବନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଉଠିଉଠି ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେଟି ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ବନରମାଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚଲିଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା ଓ ରାତି ନେମିଗଲା, ଯାହା ସହ ବନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଘାତୀ ଅନ୍ଧକାର ଆସିଗଲା। ଦୁଇପକ୍ଷ, ଏକାପରି ଦ୍ୱେଷ ଓ ଜୟ ଲାଗି ଆଶାବାଦୀ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖିଲେ—ଏବେ ରାତିର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ—“ଏଠି ବନର!” ଓ ବନରମାନେ—“ଏଠି ରାକ୍ଷସ!” ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। “ମାର! ଚିରିଦେ! ପଳାଇଯା!” ବୋଲି ସେଇ ସେନାରେ ଉତ୍ତେଜନା ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ସୁନା ଅଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଗ୍ନିମୟ ଔଷଧ ଅଟବରେ ପାହାଡ଼ ମହାରାଜମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅପାର ଅନ୍ଧକାରରେ, କ୍ରୋଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବେଗରେ ଏଠାଠି ଦୌଡ଼ି ବନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଖାଇଯାଉଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କ୍ରୁଧିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଫି ଲାଫି ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଘୋଡ଼ା ଓ ସର୍ପଧ୍ୱଜ ରଥକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚିରିଦେଉଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରମାନେ ବି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ସେନା, ହାତୀ, ହାତୀର ଚାଳକ, ଧ୍ୱଜା ଓ ପତାକା ସହିତ ରଥମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ୍ତରେ ଚିରି ଏବଂ ଗଲା ଟାଣି ନେଉଥିଲେ; ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମ ମଧ୍ୟ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମାନ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି ମାରିଦେଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଚକ୍ରରେ ଧୂଳି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ଭୂମିରୁ ଉଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳିରେ ତାଙ୍କର କାନ ଓ ଆଖି ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଉଥିଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତର ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ବହୁଥିଲା। ତାପରେ ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବା ଓ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି, ରଥ ଚକ୍ର ଗଜ୍ଜନ ମିଶି ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ତିଆରି କରୁଥିଲା। ମୃତ ଓ ଆହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଆହତ ବନରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବନରମାଳାର ନେତାମାନେ ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଯାଇଥିବା ମାଟି ରକ୍ତର କାଦରେ ଭରିଯାଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଇ ରାତି ଅତି ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ବନର ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁହିଁପକ୍ଷକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା, ମନ୍ଦେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କାଳରାତ୍ରି ପରି—ଅଜୟ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ରୋଷାନ୍ୱିତ ଚିତ୍କାର ଏବଂ ଗର୍ଜନ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳନ ଧ୍ୱନି ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ତେବେ ରାମ, ଏକ ଚକ୍ଷୁପଲକରେ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ସମାନ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛଅ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ—ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ମହୋଦର, ବୃହତ୍ ଦେହ ଧାରଣକାରୀ ବଜ୍ରଦନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶୁକ, ଶରଣ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ଦାୟୀ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ ପାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ଉପସ୍ଥିତ ମନେ କରି ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଛକୁ ହଟିଯାଇଲେ। ଏକ ଚକ୍ଷୁପଲକରେ, ମହାରଥୀ ରାମ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ସମାନ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦିଗବିଦିଗକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ପଡ଼ି ମରିଯାଏ ପରି ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।