ରାମାୟଣର ଏହି ପର୍ଵରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ପୁରାତନ ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦା, ବଣ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ କୁହାଡ଼ ନେଇ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପରି, ବିରାଟ ଶରୀର ଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଦେଇ, ନିଜ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ତେଜ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ହୁଏଁ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା — “ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ!” ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ଉପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାନର ନିଜ ନାମ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲା। ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ କିଲାର ଉପରେ ବସି, ତଳକୁ ଯାଇଥିବା ବାନରମାନେ ଉପରେ ଶ୍ରୀଙ୍ଗ ଓ ବଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ରାଗରେ ଭରିଥିବା ବାନରମାନେ ତଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶକୁ ଲାଫି ନିଜ ହାତରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କିଲାରୁ ଉତାରି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟାନକ ହେଲା — ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। ବିରାଟ ଆତ୍ମା ଥିବା ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସୁନ୍ଦର ସୋନା ଦେଇ ସଜାଯିଥିବା ଘୋଡା, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାହାରିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଶ ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଆଉ ଆଉ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକାଉଁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନ୍ଧକା ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମ୍ପାତି ପ୍ରଜଙ୍ଘ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ହନୁମାନ୍ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଭାଉ ଭୟାନକ ରାଗରେ ଭରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ଶତୃଘ୍ନ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ବିରାଟ ହାତୀ ତପନା ରାକ୍ଷସ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ନୀଳ ନିକୁମ୍ଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରଘାସା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିରୂପାକ୍ଷ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିକେତୁ, ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ ଓ ଯଜ୍ଞକୋପ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବଜ୍ରମୁଷ୍ଟି ମଇନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଏହି ବାନରମାନେ ଦୁଇ ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତାପନା ନାମକ ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସ ନଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଶୁଷେଣ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭୟାନକ ବାନର ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଭୟାନକ, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କେଶ ଦଣ୍ଡାଇ ଦେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା — ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଦୁଇଁ ଦଳ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶରୀରରୁ ଅଧିକ କେଶ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ନିକାସି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଗଦା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ସତକ୍ରତୁ ବଜ୍ରା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶୀଘ୍ର ବାନର ଅଙ୍ଗଦ ନିଜ ଗଦା ଦେଇ ସୋନା ଦେଇ ଶୋଭିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରଥ, ତାର ଘୋଡା ଓ ରଥଚାଳକକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ସମ୍ପାତି, ପ୍ରଜଙ୍ଘଙ୍କ ତିନି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଥିଲେ, ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଡାର କାନରେ ଆଘାତ ଦେଇ ପ୍ରଜଙ୍ଘଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଜମ୍ବୁମାଳୀ ଚାରିଉଁ ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ ଶକ୍ତି ନେଇ ରାଗରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଛାତିରେ ରଥ-ଶୂଳ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଏହି ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ତେଜରେ ଏହି ରଥ ଓ ରାକ୍ଷସକୁ ନିଜ ହାତରେ ଚାପି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ଭୟାନକ ପ୍ରତାପନା ଚିତ୍କାର କରି ନଳଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ନଳ ତେଜରେ ପ୍ରତାପନାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଟାଇ ଦେଇଥିଲେ। ବାନରମାନେ ତେଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଥିଲେ, ତଥାପି ସୁଗ୍ରୀବ, ଦଳକୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଘାସା ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ସାତପତ୍ରି ବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ତୀର ଦେଇ ବିରୂପାକ୍ଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; ଅଗ୍ନିକେତୁ, ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ ଓ ଯଜ୍ଞକୋପ ରାମଙ୍କୁ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ରାମ, ରାଗରେ ଭରି, ଏହି ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୀବ୍ର ଚାରି ଅଗ୍ନିପରି ତୀର ଦେଇ କାଟି ଦେଇଥିଲେ। ବଜ୍ରମୁଷ୍ଟି, ମଇନ୍ଦଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ ପାଇ ନିଜ ରଥ ସହ ଭୂମିରୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଖସି ପଡ଼ିଲେ। ନିକୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ — ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘକୁ ରଶ୍ମି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ପରି। ଏହି ରାକ୍ଷସ ନିକୁମ୍ଭ ଆଉ ଏକ ଶତ ତୀର ଦେଇ ନୀଳଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ହସିଲେ। ନୀଳ, ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରଥର ଚକ୍ର ଦେଇ ନିକୁମ୍ଭ ଓ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିବିଦ, ଯାହାର ସ୍ପର୍ଶ ବଜ୍ର ଓ ଆଶନିପ୍ରଭା ପରି, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଦେଇ ଆଶନିପ୍ରଭାକୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭୂମିରେ ଫେଲି ଦେଇଥିଲେ। ଆଶନିପ୍ରଭା, ଯାହା ଆଶନିପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ, ଯେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଛ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ — ତୀର ବଜ୍ରପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଜୟ ଓ ବିରାଟ ଶକ୍ତିର ମୂକାବିଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା।