ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରଣଦୁମ୍ଦୁଭି ଘଂଟା, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହିନ୍ହିନାହାଟି, ରଥଚକ୍ରର ଗର୍ଜନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ହାକାରି ସହିତ ସମଗ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଆକୁଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ପୁରାତନ ସମୟର ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ଜ୍ବଳନ୍ତ ଗଦା, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ କୁଟାର ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନଙ୍କୁ ଅଭିମାନରେ ପ୍ରହାର କରି ମାରି ଫେଲୁଥିଲେ। ବିରାଟ ଶରୀର ଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଓ ଦାନ୍ତ ନଖରେ ଦ୍ରୁତ ଆକ୍ରମଣ କରି ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା—"ସୁଗ୍ରୀବ ମହାରାଜଙ୍କୁ ବିଜୟ ହୋଉ!" ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାନର ନିଜ ନାମ ଚିତ୍କାର କରି ଦେଉଥିଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଗ ପ୍ରାଚୀର ଉପରେ ଥିଲେ, ତାଳ ବାଣ ଓ ଶୁଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବାନରମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ବାନରମାନେ ଭୂମିରେ ଆସି, ଦୁର୍ଗ ପ୍ରାଚୀରରୁ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଟାଣି ଉତାରି, ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଏମିତି ମହାପ୍ରାଣ ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେମାନେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥ ଓ ଅତି ଚମତ୍କାରିକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରି, ରାବଣଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେ ଆସିଲେ। ଏପଟେ ବିଜୟ ଆଶାରେ ବାନରମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ଦ୍ରୁତ ଅଭିଯାନ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦଳ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା ସହିତ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଅଙ୍ଗଦ ଓ ବାଲିପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁହେଁର ଶକ୍ତି ଏମିତି ଥିଲା, ଯେପରି ଅନ୍ଧକ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଦେବ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସମ୍ପାତି ପ୍ରଜଂଘ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ହନୁମାନ୍ ଜମ୍ବୁମାଳୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏଠି ବିଭୀଷଣ ଯେପରି ଶତୃଘ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦୃଢ଼ତା ଦେଖାଇଲେ। ବିରାଟ ହାତୀ ତପନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ନୀଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିକୁମ୍ଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରଘାସ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ। ଅଗ୍ନିକେତୁ, ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବଜ୍ରମୁଷ୍ଟି, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରତାପନ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ନଳଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଧର୍ମପୁତ୍ର ବିଶ୍ରୁତ ସୁଷେଣ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଅନେକ ରୋମ ଓ ରକ୍ତ ଝରି, ମାଂସ ମାଛି ଯାଉଥିଲା। କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏହି ସମୟରେ ଶୂରବୀର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ, ଯେପରି ସତକ୍ରତୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନର ଅଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ସମ୍ପାତି, ପ୍ରଜଂଘଙ୍କ ତୀଣିଟି ବାଣର ଆଘାତରେ ଆହତ ହେଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ରଜଂଘଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର କାନରେ ଆଘାତ କରି ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ବୁମାଳୀ ନିଜ ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଛାତିରେ ରଥଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ସେହି ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ଏକ ହାତରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରାକ୍ଷସକୁ ଚକ୍ନାଚୁର କରି ଦେଲେ। ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପନ ଗର୍ଜନ କରି ନଳଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନଳ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତାପନଙ୍କ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆଘାତ କରି ଅନ୍ଧା କରିଦେଲେ। ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ପ୍ରଘାସଙ୍କୁ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ସେ ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଗିଲିଯାଉଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବାଣବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାତପତ୍ରୀ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଘାସଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିରୂପାକ୍ଷକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଅଗ୍ନିକେତୁ, ରଶ୍ମିକେତୁ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ ଓ ଯଜ୍ଞକୋପ ରାମଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆହତ କଲେ। ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏହି ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚାରିଟି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ। ମୈନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ରମୁଷ୍ଟିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର କରି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରୁ ପାହାଡ଼ ଖସିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ଫେଲାଇଦେଲେ। ନିକୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପ୍ରହାର କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘକୁ କିରଣରେ ଭେଦିଯାଏ। ପୁନି ଏହି ରାତିର ଚର ନିକୁମ୍ଭ ଶତ ବାଣରେ ନୀଳଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ହସିଲେ। ନୀଳ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ନିକୁମ୍ଭ ଓ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଦ୍ୱିବିଦ, ଯାହାର ସ୍ପର୍ଶ ବଜ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି, ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶନିପ୍ରଭ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦିତା, ଶୂରତା ଓ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।