ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅତିଥି ସତ୍କାର ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ବାକ୍ପତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋତେ ଶବଳା ଗାୟକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାୟ ଦେଇ ବଦଳାଇ ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ଏହି ଗାୟ ଏକ ମଣି, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଣି ଏକତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୋଟି-କୋଟି ଗାୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ଗାୟକୁ ରୂପା ଦେଉଥିବା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ମୋର ପକ୍ଷରେ ଏହି ଗାୟକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ଶବଳା ସଦା ମୋର ଅଟୁଟ ସଂପତ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଧର୍ମିକ ପୁରୁଷଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ; ଏହି ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ, ଆହୁତି ଓ ମୋର ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନ କରେ। ଏହି ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ବେଦିକ କ୍ରିୟା, ନିବେଦନ, ଆହୁତି, 'ସ୍ୱାହା' ଓ 'ବଷଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ସବୁ ମୋର ଶବଳା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ସେ ମୋ ସବୁକିଛି, ମୋର ସନ୍ତୋଷ ଓ ସତ୍ୟ। ଏହି ଅନେକ କାରଣରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶବଳାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହ ନେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସୁନା ଅଙ୍କୁଶ ଲାଗିଥିବା ହାତୀ ଦେଇପାରିବି, ସେମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ସୁନା ମାଳା ରହିଛି। ଏପରି ଚଉଦ ହଜାର ହାତୀ, ଏବଂ ଚାରିଟି ସ୍ଵେତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ସୁନା ରଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବି। ଏହି ସହିତ, ଆଠଶେ ଗୋଟିଏ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ହଜାର ଦଶଟି ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ। ଏକ କୋଟି ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବୟସର ଗାୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବି; ମୋତେ କେବଳ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଶବଳା ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେତେ ମଣି ଓ ସୁନା ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସବୁ ଦେଇଦେବି; କେବଳ ଏହି ଶବଳା ଦିଅନ୍ତୁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କେହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶବଳାକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ରାଜା। ଏହି ଗାୟ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଧନ, ଏହି ମୋର ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି, ଏହି ମୋର ସବୁକିଛି, ଏହି ମୋର ପ୍ରାଣ। ନୂଆ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ, ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏହି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହି ଗାୟ ଛାଡ଼ି ମୋର କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଗାୟ ଉପରେ ମୋ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିର୍ଭର କରେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି କାମଧେନୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।" ଏହି ଭାବେ ବସିଷ୍ଠ ଶବଳାକୁ ଦେଇବାରେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶବଳାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଶବଳାକୁ ଟାଣି ନେଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଶବଳା ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭାବିଲେ, “ଏତେ ଉତ୍ତମ ବସିଷ୍ଠ ମୁଁ କଣ ଦୋଷ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ମୋତେ ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ? ମୁଁ ତ ନିଷ୍ପାପ, ଏବଂ ସେଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶବଳା ଆଉ ଆଉ ଦୁଃଖ ନେଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ବେଗରେ ଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ସେନାକୁ ଝଟକି ଦେଇ, ବାୟୁ ବେଗରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦ ପାଖକୁ ଗଲା। ଶବଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦେଖି କହିଲା, “ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲେ? ରାଜାଙ୍କ ସେନା ମୋତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି!” ଏହିପରି ଶବଳାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ଦୋଷ ହେବାର; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତୁମକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି। ଆଜି ମୋର ଶକ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପେକ୍ଷା କମ୍; ସେ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଏହି ଭୂମିର ସ୍ୱାମୀ। ଏତେ ବଡ଼ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" ଏହି କଥାରେ ଶବଳା ବିନମ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲା, “କେବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏପରି କହାଯାଏ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦେବତ୍ମା, ଏହା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପାର; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଚେୟାଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାର ଗର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସ କୁ ନଶ୍ୱତ୍ କରିଦେବି।" ଏପରି ଶବଳାଙ୍କ କଥାରେ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ତୁମ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶବଳା ଗର୍ଜନ କରି ଶତଶଃ ପହ୍ଲବ ଜନ୍ମ କରାଇଲା। ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇଯାଇ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପହ୍ଲବମାନେକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ଏହିଭଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପହ୍ଲବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ...