ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଓ ରାମ, ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ ରାଜା ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ପୁରୋହିତ ଓ ସେବକମାନେ ଖୁସି ଓ ପୂଷ୍ଟିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅତିଥି ସତ୍କାର ଦେଇଛନ୍ତି। ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହାମୂନି। ମୋତେ ଶବଳା ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଗୋମାସୀ ଦେବି। ଏହି ଗାଈ ମଣିକର ସମାନ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଣିକ ଆହରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଶବଳା ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ଶବଳାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗୋମାସୀ ଦେଉଥିଲେ ବି ଦେବିନାହିଁ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ଦେଲେ ବି ନୁହେଁ। ଏତେ ସୁନା ଦେଲେ ବି ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଏକ ସଜ୍ଜନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶ। ଏହି ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରେ, ଏହା ମୋର ଜୀବିକା। ଏହି ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ହୋମ, ହବି, ସ୍ୱାହା ଓ ବଷଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ କିଛି ଏହି ଗାଈ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଅନେକ କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହାତୀ ଦେବି, ସେମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ସୁନା ମାଳା ରହିବ। ଏପରି ଚଉଦ ହଜାର ହାତୀ, ସୁନାର ରଥ ଚାରିଟି ସ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଶତ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣ୍ଡିକ ଚାପି ଶୋଭିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ସହିତ ଏକ କୋଟି ଗୋମାସୀ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ବୟସର, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେବି; ମୋତେ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେତେ ମଣି, ସୁନା ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସେସବୁ ଦେବି; ମୋତେ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଦିଅନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଉପରେ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, କିଛି ଦାମରେ ବି ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଦେବିନାହିଁ। ସେ ମୋର ଧନ, ମୋର ସମ୍ପଦ, ମୋର ସବୁକିଛି, ମୋର ପ୍ରାଣ। ନୂଆ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ, ଓ ଅନ୍ୟ ଯଥାବିଧି କ୍ରିୟାମାନ, ସେମାନେ ମୋର, ଏବଂ ସବୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏହି ଗାଈ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତେଣୁ ଅଧିକ କଥା କହିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି କାମଧେନୁକୁ କଦାପି ଦେବିନାହିଁ।” ଏହିପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶବଳା ଦେବାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇବାକୁ ଅସ୍ୱୀକୃତ ଦେଖି, ଶବଳାକୁ ଜୋର କରି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଅଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଶବଳା ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଭାବିଲେ, “ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ମୋତେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କଲେ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ସେନା ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଅଯାଉଛି। ଏହି ଦୟାଳୁ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋପରି କିଛି ଦୋଷ ଦେଖିଲେ କି?” ଏହିପରି ଭାବି, ଶବଳା ଏକାଧିକ ସ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଗତିରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଚରଣାଗତକୁ ଲୁଚି ଆସିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଶତ ଶତ ସେନାକୁ ଝଟକି ଦେଇ, ପବନ ଗତିରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଶବଳା କାନ୍ଦୁଥିବା ଶବ୍ଦରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କଲେ? ରାଜାଙ୍କ ସେନା ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେ ନେଉଅଯାଉଛି।” ତାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ଶବଳା, ତୁମେ ମୋତେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତୁମକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଉଅଯାଉଛନ୍ତି। ଏ ଦିନେ ମୋର ଶକ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ। ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପତାକାରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶବଳା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣର ଶକ୍ତିଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅପାର। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଖରେ ତାହା କିଛି ନୁହେଁ। ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗର୍ବ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ତୁମର ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର।” ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶବଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଶତ ଶତ ପାହ୍ଲବ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।