ଏକ ଦିନ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଦେବୀ କାମଧେନୁ, ଯାହାକୁ ଶବଳା କୁହାଯାଏ, କୁ ଡାକିଲେ—“ଏହିଁ, ଶବଳା, ତୁରନ୍ତ ଆସ ଓ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଆଦର ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛି; ଏହି ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ଆୟୋଜନ କର।” ବସିଷ୍ଠ ଆଉ କହିଲେ—“ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥିକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଛଅ ରସର ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ସହିତ, ଦିବ୍ୟ କାମନା ପୂରଣ କରିବା ସବୁ ବସ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ବର୍ଷା କର, ଶବଳା।” ଅନ୍ୟ ଥରେ ବସିଷ୍ଠ ଶବଳାକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ କହିଲେ—“ପକ୍କା, ଝୁଆ, ଚାଟିବା, ଚୁସିବା—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ମସଲା, ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନ କର।” ଏହି ସମୟରେ, ବାଲ କାଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମାୟଣର ତେପନ୍ତିସ ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଶବଳା, ଯାହା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥିକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଦେଲା। ସେ ଖଣ୍ଡି ଏବଂ ମଧୁ, ଭଜା ଅନ୍ନ, ଉତ୍ତମ ମଦ ଓ ପାନୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଦେଲା। ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଗରମ ଓ ଭଲ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳର ଢେର, ରସାଲା ଖାଦ୍ୟ, ଶୁପ ଓ ଦହି ଦେଖାଗଲା। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଓ ସ୍ୱାଦର ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଗୁଡ଼ର ଡେଉଁ ଭରି ଦେଖାଗଲା। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ମିଳିଲା, ଲୋକେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୋଷଣ ଭରି ଥିଲେ; ବସିଷ୍ଠ ଏହିପରି ଭୋଜନ ଦେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କ ପରିବାର, ପୁରୋହିତ ଓ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୋଷଣ ଭରି ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦାସମାନେ ସହିତ ଆଦର ମିଳିଲା, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଦର ଦେଲା; ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଶୁଣ। ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦେଇ ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅ; ଏହି ଗାଁ ଏକ ରତ୍ନ, ଓ ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅ।” ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦେଲେ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ, କୋଟି କୋଟି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ। ଏକ ଗଢ଼ି ଚାନ୍ଦି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତାହାକୁ ବିଦାୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷର ଖ୍ୟାତି; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବ ଓ ପିତୃ ପୂଜା, ମୋର ଜୀବନ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ଶ୍ୱାହା, ବଷଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ହୁଏ। ଏହି ସବୁ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏହା ମୋର ସବୁ, ତୃପ୍ତି ଓ ସତ୍ୟର ଉତ୍ସ। ଅନେକ କାରଣରୁ ମୁଁ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହ ଓ ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଓ ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସୁନା ଗଳା କମ୍ବଳ ପିନ୍ଧା ହାତୀ ଦେବି; ଏପରି ଚଉଦ ହଜାର ହାତୀ ଓ ସୁନା ରଥ ଦେବି, ଚାରିଟି ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତାହା ଚାଲିବ। ଆଠ ଶହ ଘୋଡ଼ା, ଝଣ୍ଡ ଘଣ୍ଡ ଗଳାରେ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏକ ହଜାର ଦଶ ଘୋଡ଼ା ଦେବି। ଏକ କୋଟି ଗାଁ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ବୟସର, ଦେବି; ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅ। ଯେପରି ଏକ ରତ୍ନ ଓ ସୁନା ଚାହିଁବ, ତୁମେ ଚାହିଁବା ସବୁ ଦେବି; ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଉପରେ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—“ମୁଁ କେହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ। ଏହି ମୋର ଧନ, ଏହି ମୋର ସମ୍ପଦ; ଏହି ମୋର ସବୁ କିଛି, ଏହି ମୋର ଜୀବନ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ, ଯଥାଚାର ନିଷ୍ପାଦିତ ସବୁ କ୍ରିୟା—ଏହି ମୋର, ରାଜା, ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ। ମୋର ସବୁ କ୍ରିୟା ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ରାଜା, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଅଧିକ କଥା କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୁଁ କାମଧେନୁକୁ ବିଦାୟ କରିବି ନାହିଁ।” ଏଠାରେ ଚଉଵାନ୍ତିସ ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ କାମଧେନୁକୁ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶବଳାକୁ ହିଁଚି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ରାମ। ରାଜାଙ୍କ ଦାସମାନେ ଶବଳାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ଶବଳା ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ବିଚାର କରିଲେ—“ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ହେଲି, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଦାସମାନେ ମୋତେ ନେଉଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖ ଭରି ଅଛି। ମୁଁ କଣ ଦୋଷ କରିଛି, ଏହି ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ମୋତେ ଦେଖି ଅଦୋଷୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋତେ ବିଦାୟ କରିଛନ୍ତି?” ଏପରି ଭାବି, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଶବଳା ତୁରନ୍ତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ଦାସମାନେ ଶତଶତ ଦେଖି ଶବଳା ସେମାନେକୁ ଚାଲିଗଲା, ବାୟୁ ଗତିରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ଶବଳା, ଦୁଃଖ ଭରି ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲା—“ହେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁତ୍ର, ଆପଣ ମୋତେ ବିଦାୟ କରିଛନ୍ତି କି, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ଦାସମାନେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରୁ ନେଉଛନ୍ତି?” ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଃଖ ଭରି ଶବଳାକୁ ଦେଖି, ଜଣେ ଦୁଃଖୀ ଭଉଣୀକୁ ଅନୁଭବ କରି, କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ କରି ନାହିଁ, ଶବଳା, ତୁମେ କିଂ ମୋତେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତୁମକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଉଛନ୍ତି।