ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପାଇଁ ତୟାରି କରିଥିବା ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଦର୍ଶ ଆତିଥ୍ୟ ତୟାରି କରିଛି, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯେଉଁ ଅତିବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ପାଇଛି, ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ—“ମହାନ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଏବଂ କନ୍ଦ ମିଳିଥିବା, ଚାରଣ ପାଇଁ ଜଳ, ପାନୀୟ ଜଳ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନ—ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯାଉଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ନିତିଶୀଳ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ପୁନିପୁନି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗାଧିର ପୁତ୍ର, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଥା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଏହିପରି ହେଉ—ଏହିପରି ହେବା ଦିଅ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ହସିଥିବା ମୁହଁରେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ କଳ୍ମାଷୀକୁ ଡାକିଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଆସ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଶବଳା, ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ; ମୁଁ ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛି—ତୁମେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।” “ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥି ଏବଂ ଅନୁସାରୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଛଅ ରସରେ ଏବଂ ସମ୍ମାନରେ, ଦିବ୍ୟ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ବର୍ଷା କର, କାମଧେନୁ।” “ଶବଳା, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ଘନ, ତରଳ, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା, ରସ, ଅନ୍ନ ଏବଂ ପାନୀୟ—ସବୁ ଉତ୍ପାଦନ କର।” ଏହି ପରେ, ଶବଳା, ଆଶ୍ରମର ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଚାହିଦା ଥିଲା, ସେଉଁଠି ଏହା ପୂରଣ କଲେ। ସେ ଚିନିକାନ୍ଦି, ମଧୁ, ଭୁନା ଅନ୍ନ, ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାନୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଗରମ ଏବଂ ଭଲ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳର ଆଗା ଆଗା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦିଶିଲା; ରସା, ଦହି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ତଥା ଗୁଡ଼ ଭରି ଥିବା ହଜାର ହଜାର ପାତ୍ର ଦିଆଗଲା। ସମସ୍ତ ଅତିଥି ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୃପ୍ତ କରିଲେ। ଏହି ଭୋଜନ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସେବକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ତୃପ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋ ଆବଦନ ଶୁଣନ୍ତୁ।” “ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଇ ବଦଳରେ; ଏହି ଗାଈ ଏକ ରତ୍ନ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।” “ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶବଳାକୁ ଦିଅ।” ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି କହିଲେ—“ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ପାଇଁ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ଗାଈ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବିନାହିଁ।” “ମୁଁ ଏହି ଗାଈକୁ ରୂପାର ମାଳା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବିନାହିଁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଏହା ଏକ ଧର୍ମିକ ମାନବର ମାନ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃପୂଜା କରିଥିବି, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ଉପାୟ ହେଉଛି।” “ଏହି ଦ୍ୱାରା ହୋମ, ଅଞ୍ଜଳି, ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ସ୍ୱାହା’, ‘ବଷଟ୍’—ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୋଇଥାଏ।” “ଏହି ସବୁ ମୋ ଶବଳା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ମୋର ସବୁକିଛି, ସାତ୍ୟ ଏବଂ ତୃପ୍ତିର ଉତ୍ସ। ଏହି ଅନେକ କାରଣରୁ, ମୁଁ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ।” ଏହିପରି ବସିଷ୍ଠ କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଆଗ୍ରହରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ସୁନା ଆଭରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀ ଦେବି, ସୁନା ଗଳା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଚଦ୍ଦ ହଜାର ହାତୀ ଦେବି, ସୁନା ରଥ ଏବଂ ଚାରିଟିଏ ସାଫେଦ ଘୋଡ଼ା ଦେବି।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଦଶ ଘୋଡ଼ା ଦେବି, ଏହି ସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲିନେଜର ଘୋଡ଼ା।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ବୟସର ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେବି, ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅ।” “ଆପଣ ଯେତେ ରତ୍ନ କିମ୍ବା ସୁନା ଚାହିଁବେ, ମୁଁ ସବୁ ଦେବି; ମୋତେ ଶବଳାକୁ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି କହିଲେ—“ମୁଁ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ, ଏହି ମୋର ଧନ, ଏହି ମୋର ଏକାମତ୍ର ସମ୍ପଦ, ଏହି ମୋର ସବୁକିଛି, ଏହି ମୋର ଜୀବନ।” “ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏହି ମୋର; ମୋର ସବୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ମୁଁ ଶବଳାକୁ ଦେବିନାହିଁ।” ଏହା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି କାମଧେନୁ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶବଳାକୁ ଜୋର କରି ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ଶବଳାକୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶବଳା ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ମନେ ଭାବିଲେ—“ପବିତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟାଗ ହୋଇ, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଭରିତ ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ରାଜାଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯାଉଛି? ମୋର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି।