ଏକ ସମୟର କଥା, ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ, ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଧର୍ମମୟ ସଂଳାପ ହେଉଥିଲା। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ହେ ପାପହୀନ, ତୁମର ସେନା, ଧନ, ମିତ୍ର, ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି?” ତେବେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ କଥା କହିଲେ। ଦୁହେଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଲେ। ଆଖିରେ, ସଂଳାପ ସମାପ୍ତିରେ, ମହାନ ବସିଷ୍ଠ ହସି ହସି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ବଳବାନ ସେନା ଓ ତୁମକୁ ଅତିଥିସତ୍କାର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋର ଦିଆଯାଉଥିବା ଆଦର ସ୍ୱୀକାର କର। ତୁମେ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।” ଏପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ତୁମର ମିଠା କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆଦର ଦିଆଯାଇଛି। ମହାନ, ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁଠି ଫଳ, ମୂଳ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ମିଳିଛି, ଏବଂ ତୁମ ଦର୍ଶନ, ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ପାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଯିବି—ମୋତେ ମିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ।" ଏପରି କହିବା ସତ୍ୱେ ବସିଷ୍ଠ ମନେ ମନେ ଆଉ ଏକଥର ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାହାପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯେପରି ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ହେଉ।" ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଖୁସିରେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ କଳ୍ମାଷୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, “ଆ ଶବଳା, ଦ୍ରୁତ ଆସ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଆଦର ଦେବାକୁ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଛି—ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର। ଏଠାରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଲୋକ ଯେଉଁ ଆହାର ଚାହାଁନ୍ତି, ଛଅ ରସରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତୁ ବର୍ଷା କର। ଶବଳା, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ଘନ, ତରଳ, ଚାଟିବା, ଚୁସିବା, ମଧୁର ରସ, ଧାନ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ—ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।" ଏହିପରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କାମଧେନୁ ଶବଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ଶବଳା ଚିନି, ମଧୁ, ଚିଡ଼ା, ଉତ୍ତମ ମଦ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଗରମ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭାତର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଢେର, ମଜାଦାର ତରକାରି, ମାଛ ଝୋଳ, ଦହି ଏବଂ ଏହା ସହ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମିଠା ଓ ଗୁଡ଼ର ଥାଳି ତିଆରି ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଦର ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କର ପରିବାର, ପୁରୋହିତ ଓ ପରିଚାରକମାନେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦାସମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଦର ଦେଲ। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଶବଳା ଗାଈକୁ ମୋତେ ଦେଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଉଛି। ଏହି ଗାଈ ଏକ ମଣି, ରାଜାମାନେ ମଣି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦେଉ।” ତେବେ ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶବଳାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ପାଇଁ, କିମ୍ବା କୋଟି ଗାଈ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଅନେକ ରୁପା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବିନାହିଁ। ଏହି ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଧର୍ମୀୟ ପୁରୁଷର କୀର୍ତି ତାଙ୍କର ହୁଏ। ଏହି ଶବଳା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ ଦେଉଛି, ଏହିଠାରେ ମୋର ଜୀବିକା ନିର୍ଭର କରେ। ଏହିଠାରେ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ନିବେଦନ, ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ—ସବୁ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଶବଳା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି ମୋର ସମସ୍ତ, ମୋର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ସତ୍ୟ। ଏପରି ଅନେକ କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ଶବଳା ଦେବିନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଳାବନ୍ଧିତ ଚୌଦ ହଜାର ଗଜ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ରଥ ଓ ଚାରିଟିଏ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦେଉଛି। ଅଷ୍ଟ ଶତ ଘୋଡ଼ା, ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ଘଣ୍ଟି, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦଶ ଅଧିକ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି। ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେଉଛି, ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୟସର; ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈକୁ ମୋତେ ଦିଅ। ଯେତେ ମଣି ଓ ସୁନା ଚାହଁ, ସବୁ ଦେଉଛି—ମାତ୍ର ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ମୋତେ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏପରି ଅନୁରୋଧ ଉପରେ ବସିଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ କେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଦେବିନାହିଁ। ଏହି ମୋର ଧନ, ଏହି ମୋର ସମ୍ପଦ, ଏହି ମୋର ସମସ୍ତ, ଏହି ମୋର ପ୍ରାଣ। ନୂଆ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯଜ୍ଞ, ଯଥାବିଧି କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାମାନେ—ଏସବୁ ମୋତେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ରାଜନ।” ଏଭଳି ଏହି ମହାନ ଘଟଣାରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶବଳା ଗାଈ ପାଇଁ ମହା ମୂଲ୍ୟ ଦେବାର ଅନୁରୋଧ ଓ ସ୍ୱାମୀଭାବର ନିଷ୍ଠା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା।