ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ରାଜା ଭଲ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ତପସ୍ୱୀମାନେ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ଏବେ ସୁବିଧାଜନକ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି କି? ଆପଣ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ପରି ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି କି? ଆପଣଙ୍କ ସେବକମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ମାନନ୍ତି କି? ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି କି? ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଆପଣଙ୍କ ସେନା, ଧନଭଣ୍ଡାର, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି କି?” ତା’ପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ସବୁଠାରେ ସବୁ ଭଲ ଅଛି। ଏହାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିନୟଶୀଳ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିବାହିତ କଲେ, ଏବଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ। କଥା ଶେଷରେ, ମହାନ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ହସିଥିବା ପ୍ରାୟ ମୁହଁରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ବଳୀୟାନ୍ ସେନା ଓ ଆପଣଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କର ମହିମା ଅପାର, ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋର ପକ୍ଷରୁ ଯାହା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ମୋର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅତିଥି ସମ୍ମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ରାଜା, ଅତି ସାଧାରଣ ଭାବରେ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ମିଷ୍ଟି କଥା ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ସତ୍କାର ହୋଇଯାଇଛି। ମହାନ୍ୟ, ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମୂଳ ମିଳିଥାଏ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେବି—ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ରାଜା ଏପରି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଦାର ମନରେ ପୁନଃପୁନି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତେବେ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯେପରି ମହାନ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ହେଉ—ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ପାଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପାପରହିତ କଳ୍ମାଷୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଆ, ଆ, ଶବଳେ! ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏହି ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ସତ୍କାର ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛି—ତୁମେ ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ଛଉ ରସ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ କାମଧେନୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ବର୍ଷା କର। ଶବଳେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ—ଘନ, ତରଳ, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା, ସବୁ ରସ, ଧାନ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସହିତ—ଉତ୍ପାଦନ କର।" ଏହିଭଳି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାମଧେନୁ ଶବଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲା। ସେ ଚିନି କଠ, ମଧୁ, ଭୁନା ଧାନ, ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ପାନୀୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ସାଧାରଣ ଓ ରସଭରା—ଉପସ୍ଥାପନ କଲା। ପାହାଡ଼ ପରି ଗରମ ଭାତ ଝୁମକା ହେବାର ସହିତ, ମନୋହର ଖାଦ୍ୟ, ସୁପ, ଦହି ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ବିଭିନ୍ନ ରସ ଓ ସ୍ୱାଦର ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଓ ଗୁଡ଼ର ଭରିଥିବା ହଜାର ହଜାର ପାତ୍ର ଦେଖାଗଲା। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ହେ ରାମ, ବସିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ତା’ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ପୁରୋହିତ, ଓ ଦାସମାନେ ଏହି ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉଚ୍ଚ ସୁଖରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଶବଳା ଗାଈକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହା ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେବି; କାରଣ ଏହି ଗାଈ ଏକ ମଣି, ରାଜାମାନେ ମଣି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଏହି ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ପାଇଁ, କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ। ରାଜନ୍, ଏହି ଶବଳାକୁ ମୁଁ ଚାନ୍ଦିର ଏକ ଢେର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶବଳା ସଦା ମୋର, ଯେପରି ଏକ ଧର୍ମିକ ପୁରୁଷର ଖ୍ୟାତି ମୋର; ଏହି ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ, ଏବଂ ମୋର ଜୀବିକା ଲାଭ କରେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ନିହୋତ୍ର, ହୋମ, ନିବେଦନ, ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଧାରିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଗାଈ ମୋର ସବୁକିଛି, ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ସତ୍ୟର ଉତ୍ସ। ବହୁତ କାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଗ୍ରହ ସହିତ କହିଲେ, “ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ସୁନା ଶୃଙ୍ଗ ଓ ସୁନା ଅଙ୍ଗଦ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଚୌଦ଼ ହଜାର ହାତୀ ଦେବି। ଚାରିଟିଏ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନା ରଥ ଦେବି। ଆଉ ଆଠ ଶତ ଘୋଡ଼ା, ଝଙ୍କାର ଘଣ୍ଟି ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦଶ ଅଧିକ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବି, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ।" ଏଭଳି ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା।