ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ଥି ସର୍ଗର କଥା ଏଠି ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ। ଏକ ଦିନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାପୁରୁଷ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ, “ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ ବସାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ଚାରିତ୍ରିକ ପରିପାଟିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦେଇ ସତ୍କାର କଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଆଶ୍ରମର ତାପସମାନଙ୍କ, ଅଗ୍ନି, ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଶୁଭ କାମନା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପ୍ରବୀଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଭଲ ଅଛ? ତୁମେ ତୁମ ଆମ୍ବାବାସିକୁ ଧର୍ମରେ ରଖୁଛ? ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଶାସନ କରୁଛ?” “ତୁମର ସେବକମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜୟ କରିଛ କି? ତୁମର ସେନା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ, ନାତିମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହିଲେ, “ସବୁଠି ମୋର ଭଲ ଅଛି।” ଦୁଇଜଣ ମହାପୁରୁଷ ଲମ୍ବା ସମୟ ଧରି ଧର୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧର କଥା ହେବା ପରେ, ଦୁହେଁ ଅନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ମୃଦୁ ହସି ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପାଇଁ ମୁଁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବି। ଦୟାକରି ମୋର ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଏଠିରେ ପ୍ରଧାନ ଅତିଥି, ତେଣୁ ମୁଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆତିଥ୍ୟ ମିଳିଛି। ତୁମ ଆଶ୍ରମର ଫଳ, କନ୍ଦ, ପାଣି, ଓ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶିରୋନମ୍ର ହେଇ ଚାଲିଯିବି। ମୋପ୍ରତି ଦୟାଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।” କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପୁନିପୁନି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯେମିତି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଏହିପରି ହେଉ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ରହିବି।” ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଆନନ୍ଦସହିତ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଶବଳାକୁ ଡାକିଲେ—“ଆସ, ଶବଳା, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ସବୁ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଷଡ୍ରସ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଭୋଜନ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ବର୍ଷା କର। ଦୃତ ଭାବେ ନିର୍ନିକ୍ଷେପ ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଚଟଣି, ଚୁଷିବା ଓ ଶୁଷ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।” ଏଠାରେ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶବଳା ଏକ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ସେ ଚିନିକାଣ୍ଡ, ମଧୁ, ଭୁନା ଧାନ, ଉତ୍ତମ ମଦ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ, ମହଙ୍ଗା ଓ ସାଧାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଗରମ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭାତ ଚୁଆଁ ପର୍ବତ ପରି ହୋଇ ଥିଲା, ରସା, ଦହି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ମିଠା ପକାନ୍ତି ଥିଲା। ଶହ ଶହ ମିଠା ଓ ଗୁଡ଼ର ଭାରି ଭାରି ପାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାର, ପୂରୋହିତ, ଓ ଦାସମାନେ ଭଲ ଭାବେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇଛ। ଏବେ ମୋ ଏକ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣ। ଏହି ଶବଳା ଗାୟକୁ ମୋତେ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏ ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାୟ ଦେବି। ଏହି ଗାୟ ଏକ ମଣି, ରାଜାମାନେ ମଣି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।” ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଅନୁରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶବଳାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାୟ ପାଇଁ ବା କୋଟି କୋଟି ଧନ ପାଇଁ ଦେବି ନାହିଁ। ଏହି ଶବଳା ମୋର ନିଜ, ଯେପରି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନର ଖ୍ୟାତି ମୋର। ଏହି ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେକୁ ନିବେଦନ ଦେଉଛି, ଏହା ମୋର ଜୀବିକା। ଏହି ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ହୋମ, ଯଜ୍ଞ, ହବିଷ୍ୟ, ସ୍ୱାହା, ଭାଷଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟା ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଗାୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି ମୋର ସବୁକିଛି, ମୋର ତୃପ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ।