ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ରାବଣଙ୍କ ପଛରେ ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ନଦୀ ଭଳି ଦୃତ ଚଳନ ଓ ଶସ୍ତ୍ର-କବଚ ର ଚମକ ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି । ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କ୍ରିୟାକଳାପରେ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ମହାରଣର ମଝିରେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଆଲୋକ ଚମକୁଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେପରି ଗରମରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଗ୍ନି ଦାହ କରୁଛି ଓ ତାହାର ରୂପ ଖୋଲାସା ହେଉଛି । ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ, ରଥର ଗର୍ଜନ, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନାହାଟି ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ କମ୍ପିତ କରୁଛି । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଉତ୍ତେଜନା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଚାଲିବାରୁ ହେଉଛି । ହେ ସୀତା, ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟମାନ, ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉଛି; କାରଣ ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । କମଳଦଳ ନୟନ ରାମ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱ । ରାମ, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ପୁନଃ ହେବେ । ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ପରାକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ । ରାମ ଆସିଲେ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ଶୋଭାମୟ କୋଳରେ ବସିଥିବା ଦେଖିବି । ହେ ସୀତେ, ଶୀଘ୍ର ରାମ ତୁମକୁ ବହୁ ମାସ ଧରି ଯେଉଁ ବନ୍ଧନରେ ରହିଛ, ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ; ତୁମ ଏକମାତ୍ର ବିନ୍ଦି ଧରି ରହିଥିବା ଦୁଃଖ ସମାପ୍ତ ହେବ । ତୁମେ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ଦେଖିବା ପରେ, ଦୁଃଖ ଜନିତ ଅଶ୍ରୁ ଛାଡ଼ି ଦେବ; ଯେପରି ସର୍ପ ତାର ଚର୍ମ ପୁନି ଛାଡ଼େ । ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ । ରାମଙ୍କ ଆଦର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଭରିବା, ଯେପରି ଭୂମି ଉତ୍ତମ ଫସଲ ମିଳିଲେ ଖୁସି ହୁଏ । ତୁମେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା, ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ପର୍ବତକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ; କାରଣ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ସ । ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥିଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏବେ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଦୁବଳ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସରମା ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଜଳାନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ ଭଳି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ । ସେ ମିତ୍ରୀ ପାଇଁ ଭଲ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ହସି ମୂଖରେ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ କହିଲେ, “ହେ କଳାନୟନୀ, ମୁଁ ଗୁପ୍ତଭାବରେ ତୁମ ଦୂତିୟ ବାର୍ତ୍ତା ରାମଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେଇ ତାଙ୍କର ଖବର ଆଣିପାରିବି; ଏହି କାମରେ ପବନ ବା ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ରୁତିକୁ ଟକ୍କର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ।” ଏପରି କଥା କହିଲେ, ସୀତା ମୃଦୁ ଓ ମାଧୁର୍ୟ ଭରିତ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ହେଲେ ମନରେ ପୂର୍ବ ଦୁଃଖ ରହିଥିଲା । ସୀତା କହିଲେ, “ତୁମେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିବା କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ଯିବାରେ ସମର୍ଥ; ଏବେ ମୋ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ବୁଝିବା ଓ କରିବା ଦୟା କର । ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ଚାହୁଁଛ, ଏବଂ ମନ ଦୃଢ଼, ତେବେ ଯାଅ, ରାବଣ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣିଆ । କାରଣ ଏହି ରାବଣ କୠରୁର ଓ ମାୟାବୀ, ସେ ମୋତେ ମଦପାନର ପରେ ମନ ଯେପରି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେଭଳି ଭ୍ରମିତ କରୁଛି । ସେ ସଦା ମୋତେ ଧମକ ଦେଇଥାଏ, ପୁନିପୁନି ନିନ୍ଦା କରେ, ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି । ମୁଁ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅଛି, ମନ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଭୟରୁ ମୁଁ ଅଶୋକ ବାଟିକାକୁ ଆସିଛି । ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଖବର ଥିଲେ, ସେସବୁ ମୋତେ କହିଦିଅ; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର ଓ ଦୟା ହେବ ।” ସୀତା ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୃଦୁ ଭାଷୀ ସରମା ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁସିଚିତ ମୁହଁ ଛୁଇଁ କହିଲେ, “ଯଦି ଏହା ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ହେ ଜାନକୀ, ମୁଁ ଯାଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମନସ୍କାମନା ଜାଣି ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିବି ।” ଏପରି କହି, ସରମା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣିଲେ । ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନା ରାବଣଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ଶୀଘ୍ର ଅଶୋକ ବାଟିକାକୁ ଫେରିଲେ । ଶେଠାରେ ଯାଇ ସେ ଦେଖିଲେ, ଜାନକ ନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ନିଜ ମୁକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୁର୍ଜାଇଥିବା ପଦ୍ମରୁ ଶ୍ରୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ । ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ । “ଏଠାରେ ବସ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ, ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛି?” — ଏପରି କହି ଅଶନ୍ତ ଓ କମ୍ପିତ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସରମା ସବୁ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ କହିଥିଲେ । ରାକ୍ଷସ ରାଜା ତାଙ୍କ ମାତା ଓ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ସ୍ନେହରେ ଅନେକ କଥା କହିଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଥିଲେ, “ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଫେରାଇ ଦିଅ; ଜନସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ । କିଏ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ?” ଏପରି ମାତା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁନିପୁନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଅଟୁଟ ରହି, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ । ହେ ମୈଥିଲୀ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭାବୁଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଭୟରୁ ସେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି ।