ସୀତା ରବଣଙ୍କ ଦେଖାଗଲା ମୃତ୍ୟୁ ଭାବି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପିତାଶ୍ରୀ ଦଶରଥ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୋଗ ଦେଇଛ। ତୁମେ ତୁମ ଏଇ ରାଜସିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ବଂଶକୁ ଅବହେଳା କରିଛ, ଯାହା ଆକାଶର ତାରାମାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ। ହେ ରାଜନ୍, ମୋତେ ଏକ ଯୁବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦେଖୁନାହାଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କଥା କହୁନାହାଁନ୍ତି? ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ତୁମ ସହ ଏକାଠି ଆସିଛି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋତେ ମନେ ପକାଅ, ଯେତେବେଳେ ମୋ ହାତ ଧରିଥିଲ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ‘ମୁଁ ତୁମ ସହ ବଞ୍ଚିବି।’ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ। ହେ ପ୍ରବଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇଛ, ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଏଠି ଛାଡ଼ିଦେଲ। ତୁମ ଶୋଭାମୟ ଦେହ, ଯାହାକୁ କେବଳ ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲି, ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃଗମାନେ ଚିରିଖାଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁତ ଦାନ କରିଥିବା ତୁମେ, ଏବେ କିଏ ତୁମ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍କାର କରିବ? କୌସଲ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଆଶା କରିବେ, କିନ୍ତୁ ତିନିଜଣ ଯେଉଁମାନେ ବନବାସକୁ ଗଲେ, ସେଠାରୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଫେରିବେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ତୁମ ମିତ୍ର ବଳର ବିନାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ, ଓ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେଇଥିବା ଓ ମୋତେ ରାକ୍ଷସ ଗୃହକୁ ନେଇଯିଥିବା ଖବର ରାତିରେ ସେଉଁଠି କହିବେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, କୌସଲ୍ୟା ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୋ ଦୁଃଖଦାୟିନୀ ଦୋଷରେ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ର ଅଟକିଥିଲେ, ଗୋର ଛାପରେ ପଡ଼ି ମାରାଗଲେ। ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଗଲି; ମୋ ଦୋଷରେ ମୋ ପରିବାର ଅପମାନ ହେଲା; ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେଲି। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜନ୍ମର ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ବା ଦୟା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ଏବେ ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତିଥିର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି। ରବଣ, ରାମଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ମାର; ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ମୋତେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁଷ ଦେଖିଲେ। ସୀତା ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲା। ସେ କହିଲା, “ଜୟ ହେ ନାଥଙ୍କ ପୁତ୍ର,” ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଗି ପ୍ରହସ୍ତ, ସେନାପତି, ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଦେଲା। “ପ୍ରହସ୍ତ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଏହି ଦୂତିଆଁକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ରାଜାଙ୍କ ଲାଗି କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ; ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଦୁତିଆଁର କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରବଣ ଅଶୋକବାଟିକା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କଲେ, ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରବଳତା ଜାଣି, ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ତାଙ୍କ ଯିବା ସହିତ, ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ରାକ୍ଷସନାୟକ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାମ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଚାର କଲେ। ରବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱାମୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାପତିମାନେ ଓ ନିକଟସ୍ଥ ପ୍ରିୟମାନେକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ କଠୋର କଥା କହିଲେ, “ତୁରନ୍ତ କୋଣରେ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ବଜାଇ ସେନା ଏକତ୍ର କର; କାରଣ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦୁତିଆଁ, “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି ମାନିଲେ ଓ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କଲେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ରବଣଙ୍କୁ ଆଗମନ କରୁଥିବା ଓ ଏକତ୍ରିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଖବର ଦେଲେ। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତେତିସତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୀତା ମୃତ୍ୟୁ ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିବା ସମୟରେ, ସରମା ନାମକ ଏକ ଦୟାଳୁ ଓ ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ରାକ୍ଷସୀ, ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ଓ ଭକ୍ତ ମିତ୍ରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସରମା ମୃଦୁ କଥାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ରବଣଙ୍କ ଠକା ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ସରମା ଦୟାଳୁ ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସୀତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ରବଣ ତାଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସୀତା ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭୂଲିଗଲେ, ଧୂଳିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଘୋଡ଼ା ଝିଅ ପରି ଅଚେତନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସରମା ମିତ୍ରତା ଓ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବୈଦେହୀ, ମନ ଦୁଃଖିତ କରିବ ନାହିଁ, ଆଶା ରଖ; ରବଣ ଯାହା କହିଛି ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଛ, ମୁଁ ମିତ୍ରତାରେ ସବୁ କଥା ଜଣାଇବି। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି କରିବି, ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରବଣଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ। ରବଣ କାହିଁକି ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ବାହାରିଗଲେ, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ, କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଛି। ରାମଙ୍କ ଉପରେ ରାତିରେ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେ ନିଜକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷସିଂହଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗଛରେ ବସୁଥିବା ବାନରମାନେ ଏଭଳି ମରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ପ୍ରବଳ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧନୁର୍ଧାରୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଶୂର, ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଧନ୍ୟ ଓ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ଶତ୍ରୁବଳ ନାଶକ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ରାଘବ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ସୀତା, ମରିନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିପରୀତ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରମ ରବଣ କରିଥିଲେ।