ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ । ସେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭ । କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାଧି, ଏବଂ ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ମହାନ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ଯଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ । ଗୋଟିଏ ସମୟରେ, ଏହି ମହାନ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏଭଳି ଯାତ୍ରା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚିଲେ । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଥିଲା ମହାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର । ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ଗଛ, ବହୁ ପ୍ରକାର ପଶୁ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଏବଂ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ । ଶାନ୍ତ ମୃଗ ଏଠି ଚରୁଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିମାନେ ଏଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଏଠି ବସବାସ କରୁଥିଲେ । କିଛି ମୁନି କେବଳ ପାଣି, କିଛି ବାୟୁ, କିଛି ପତିତ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ । କିଛି ମୁନି ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ନିଜେକୁ ସଂଯମ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୋଷ ଜୟ କରିଥିଲେ । ଏଠି ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଜପ ଓ ବଳିରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ । ଚାରିପାଖରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଖାନସ ମୁନିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପରି ଲାଗୁଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କରି ଆସନ ଦେଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ନେଇ ଆଗରେ ରଖିଲେ । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଶ୍ରମର ତପସ୍ବୀମାନେ, ଅଗ୍ନି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ଖବର ନେଲେ । ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଭକାମନା ଜଣାଇଲେ । ବସିଷ୍ଠ ବି ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ରାଜା, ସବୁ ଭଲ ତ? ତୁମେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଖୁସି ରଖୁଛ? ତୁମର ଦାସମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ତ? ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛ? ତୁମର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ପୁଅ, ପଉତି ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି । ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧର୍ମମୟ ଆଲୋଚନା କରି, ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଏକାନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ । ଆଲୋଚନା ଶେଷରେ ବସିଷ୍ଠ ହଳକା ହସରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ଏହି ବଡ଼ ସେନା ଓ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଉଁ । ଦୟାକରି ମୋର ପକ୍ଷରୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କର । ତୁମେ ଆଜି ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅତିଥି, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଆଦର ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଆତିଥ୍ୟ ମାନିଲି । ଆଶ୍ରମର ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଅଛି, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ଏବଂ ତୁମ ଦର୍ଶନ—ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଆଦର ମିଳିଛି । ଏବେ ମୁଁ ଯିବି—ମୋତେ ମିତ୍ରଭାବରେ ଦେଖ ।” ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଲେ । ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯେପରି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ହେଉ ।” ତା’ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଶିଷ୍ୟ କଳ୍ମାଷୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ । ଏବଂ କହିଲେ, “ଆ, ଶବଳା, ଏଠି ଆସ । ମୁଁ ଏହି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ । ତୁମେ ଏହା ଆୟୋଜନ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଛଅ ରସ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜିନିଷ ବର୍ଷା କର । ଶବଳା, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ—ଘନ, ତରଳ, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା ଯୋଗ୍ୟ—ରସ, ଧାନ୍ୟ, ପାନୀୟ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ କର ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଶବଳା, ଯାହା କାମଧେନୁ ଭାବେ ପରିଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁଲେ, ସେହିଠି ଦେଲେ । ସେ ଚିନିଗଛ, ମଧୁ, ଭୁନା ଧାନ, ଉତ୍ତମ ମଦ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପାନୀୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଏଠି ଗରମ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭାତର ଏମିତି ପାହାଡ଼ ପରି ଢେର ହୋଇଗଲା, ଶାକ, ଖିର, ଦହି ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା । ବିଭିନ୍ନ ରସ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ, ଲଡୁ, ଗୁଡ଼ର ଥାଲି ହଜାର ହଜାର ଭରି ରଖାଯାଇଲା । ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ।