ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ଅନ୍ୟ ଅନେକଙ୍କୁ ପଛୁଆଁରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦାୟନ୍ୟ ସିଂହ ଭଲା ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। କେହି ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡିଗଲେ, କେହି ଆକାଶକୁ ଶରଣ ନେଲେ; ଭାଲୁମାନେ ବନର ମୂକୁଟି ଚଢ଼ିଯିବା ବାନରମାନଙ୍କ ଚଳ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ସମୁଦ୍ର କୂଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ପିତାମ୍ବରୀ ବନରରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅସାମାନ୍ୟ ଓ ବିକୃତ, ସେମାନେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିଛ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମୋର ସେନା ହତ୍ୟା କରିଦେଇଛି; ଏହି ରକ୍ତରଞ୍ଜିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଲପେଟା ମୁଣ୍ଡ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି। ଏହାପରେ ରାକ୍ଷସର ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସେ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ଶୁଣୁଥିଲେ। "ଏଠାକୁ ଆଣ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱାଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଛି।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ମୁଣ୍ଡ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ସହିତ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିର ନମାଇ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ନାଗରେ ଶୀଘ୍ର ରଖ, ଯାହାଫଳରେ ଏହି ଦୁଃଖିତା ନାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିପାରିବେ।" ଏପରି କହିବା ପରେ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ଏହି ମୁଣ୍ଡ ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ରଖି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରାବଣ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହା ଧନୁଷ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛି ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ। ପ୍ରହସ୍ତ ଏହାକୁ ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଆଣିଛନ୍ତି।" ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ତାଙ୍କ ମହାବିଦ୍ୟୁତ୍-ସ୍ପର୍ଶ ଜିଭ ସହ ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଧନୁଷ ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ମାନ।" ଏହା ସୁନି, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବତିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୀତା, ଏହି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଦେଖି, ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗ ଶୁଣି, ଏହି ମୁଣ୍ଡର ମୁହଁ, ତ୍ୱଚାର ରଙ୍ଗ, କେଶ, କେଶରେଖା ଓ ଶୁଭ୍ର ଶିରୋମଣି ଦେଖିଲେ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି ସୀତା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହି ଦୁଃଖରେ ଅନଳ ରାଣୀ ପରି ଚିତ୍କାର କଲେ। "ହେ କାଇକେୟୀ, ଅନନ୍ଦ କର, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁଳର ଆନନ୍ଦକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲ। ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରେ ସମସ୍ତ ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ରାମ ତୁମକୁ କ’ଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ?" ଏପରି କହି, କାଂପୁଥିବା ଓ ତପସ୍ୟାରତ ବୈଦେହୀ ଗଛର କଟା କଦଳୀ ପରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡିଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରି ଆସି, ସୀତା ସେଇ ମୁଣ୍ଡ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଦୁଃଖରେ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତୃତ କରି କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, "ହା ମହାବାହୁ, ଧୈର୍ୟରେ ଅଚଳ, ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲି; ତୁମେ ଏବେ ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି ମୋତେ ବିଧବା କରିଦେଲ। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅପମାନ, ତୁମେ ସଦ୍ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମୋ ପୂର୍ବରୁ ଚଳିଗଲ। ମୋ ଉପରେ ଦୁଃଖର ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଆସିଛି; ତୁମେ ଯିଏ ମୋତେ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲ, ତୁମେ ଏବେ ନିଜେ ପଡ଼ିଗଲ।" "ମୋ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୌଶଲ୍ୟା, ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ଗାଈ ପରି ହୋଇଯିବେ। ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ତୁମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବେ ବୋଲି କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା। ବା, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ବିନଶ୍ୱର, କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ ସମୟ ଖାଇଯାଏ। ତୁମେ ରାଜନୀତିରେ ନିପୁଣ, ଅପମୃତ୍ୟୁ ରୋଧ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲା, ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲ?" "ଏହିପରି, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିଜେ ନିଷ୍ଠୁର ରାତିର ହାତରେ ଧରି ନିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ମୁଁ ରହିଯିବି, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ଵିନୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ; ଯେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରେ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳ୍ୟ ଦେଇ ସେବା କରୁଥିଲି, ଏହି ମୋ ପ୍ରିୟ ଧନୁଷ ଏବେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।" "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଦଶରଥ ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯୋଗ ଦେଇଛ। ତୁମେ ନିଜ ରାଜସୀ ଓ ଧର୍ମିକ ବଂଶକୁ, ଯାହା ଆକାଶର ନକ୍ଷତ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ, ଅବହେଳା କରିଦେଲ। ରାଜନ୍, ମୋତେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କଥା କହୁନାହାନ୍ତି—ମୁଁ ତୁମ ଯୁବତୀ ସହଚରୀ, ଯିଏ ତୁମ ପାଖକୁ ଏସିଛି?" "କକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ମୋତେ ହାତ ଧରି ଯେ ଶପଥ କରିଥିଲ, 'ମୁଁ ତୁମ ସହ ବଞ୍ଚିବି', ସେଥିରେ ମୋତେ ମନେପକାଅ। ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଏତେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ପରଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ, ମୋତେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ିଦେଲ।" "ତୁମର ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଦେହ, ଯାହାକୁ କେବଳ ମୁଁ ଭଲପାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲି, ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃଗମାନେ ଭାଗି ଖାଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଏବେ କିଏ ତୁମ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବେ?" "କୌଶଲ୍ୟା, ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ, ତିନି ଜଣ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖିବେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ମିତ୍ର ସେନାର ହତ୍ୟା ବିଷୟରେ ପଚାରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତରେ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତାଙ୍କୁ କହିବେ।" ଏପରି ସୀତା ଦୁଃଖ ଓ ବିଳାପରେ ଡୁବିରହିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ମିତ୍ରବଳର ନଶ୍ୱି ଚିତ୍ର ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଚିତ୍ତକୁ ଭାସ୍କରି ଦେଉଥିଲା।