ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁବକ ଏବଂ ସିଂହ ଦେହୀ ରାମ, ଦୂଷଣ, ଖରା ଓ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଭୂମିରେ ବୀରତାରେ ରାମଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ସେ ବିରାଧ ଓ ଦୟାଳୁ କବନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଏବଂ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମ; ତାଙ୍କ ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ନଳା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଶୂର ବାନର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତ୍ୱରିତ; ଦୁର୍ଧରା, ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତୁମର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲଙ୍କା ନଗର ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କ ଭଲରେ ନିବେଶିତ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ସୁଏଳ ପର୍ବତରେ ବାନର ସେନା ଅଛି; ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ଏବେ ଶୁଣ, ବଳମିକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଶର୍ଗର ବିବରଣୀ। ଲଙ୍କାର ଚରମାନେ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ଅଦୱିତୀୟ ରାମ ତାଙ୍କ ଅଚଳ ସେନା ସହିତ ସୁଏଳ ପର୍ବତରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି। ଚରମାନଙ୍କଠୁ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଆସିଗଲା ବୋଲି, ରାବଣ କିଛି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା କହିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ଏବେ ଲାଗିଛି ରାକ୍ଷସମାନେ, ଉପଦେଶ ଦେବା ସମୟ।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ; ତେବେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ସହ ଚିନ୍ତାବିମର୍ଶ କରିଲେ। ଉପଦେଶ ନେଇ, ଅଦମ୍ୟ ରାବଣ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ମହଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ଯେ ମାୟାର ମହାପୁରୁଷ, ସେ ଙ୍କୁ ନେଇ ରାବଣ ମୈଥିଳୀ ଅଛିଯାଏ ଯାଇଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ରାବଣ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚଲିବା।” “ଏହି ମାୟାମୟ ରାଘବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନିଅ, ରାତିରେ ଚଳିବାରେ ଦକ୍ଷ; ବଡ଼ ଧନୁ ଓ ତୀର ସହିତ ମୋ ପାଖରେ ଆସ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ କହିଲେ, “ଯଥା”; ଏବଂ ମାୟାର ଦେଖା ଦେଲେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ। ରାବଣ ଖୁସି ହେଇ ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ; ଆଶୋକ ବନରେ ସୀତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ନିଷାଦମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ତାହା ଦୟାର ଅଧିକାରିଣୀ, ନିରାଶ ସୀତାକୁ ଦେଖିଲେ। ସୀତା ଭୂମିରେ ବସିଥିଲେ, ମୁହଁ ନମାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ, ସଦାପି ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଆଶୋକ ବନରେ ଯାଇ। ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ; ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୀତାଙ୍କ ନାମ ଡାକିଲେ। ରାବଣ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଜନନୀ, କେଉଁ ଭରସାରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଦୁଃଖ ଭୁଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ତୁମର ପତି, ଖରାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ରାଘବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଗଲେ; ତୁମର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଟିଯାଇଛି, ତୁମର ଗର୍ବ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି। ତୁମର ଦୁଃଖରେ, ସୀତା, ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଜନନୀ ହେବା; ଏହି ଅବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଛାଡ଼, ମୃତ ପତି ସହ କଣ କରିବା? ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେବା; ତୁମର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେୟ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇଯାଇଛି, ଅବୁଦ୍ଧି ମାନିବା ଜନନୀ, ସୀତା, ତୁମର ପତିଙ୍କ ଭୟାନକ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣ, ଭଳି ଭାବେ ବୃତ୍ର ବଧ ହୋଇଥିଲା। ରାଘବ, କହାଯାଏ, ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ମୋକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ବାନର ରାଜା ନେତୃତ୍ୱରେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ। ସେ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଶିବିର କଲେ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ତଟକୁ ଚାପିଦେଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସମୟରେ ରାମ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତାହାପରେ, ସେନା ଲଂଭିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟରାତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ଚରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘୁମୁଅଛି ବୋଲି ଦେଖିଲେ। ପରେ, ପ୍ରହସ୍ତ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋର ବଡ଼ ସେନା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛିଯାଏ ରାତିରେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ତଳୱାର, ଲୋହା ଗଦା, ଚକ୍ର, ବଣ, ଦଣ୍ଡ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀର ବର୍ଷା, ଚମକୁଥିବା ଶୁଳ ଓ ଶୁଳଗଦା ଦ୍ୱାରା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦଣ୍ଡ, ଶୁଳ, ଭାଲ, ଚକ୍ର, ମୁସଳ ଉଠାଇ ଉଠାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ। ପରେ, ରାମ ଘୁମୁଅଥିବାବେଳେ, ପ୍ରହସ୍ତ ବିନା ବିରୋଧରେ ଦୃଢ଼ ହାତରେ ବଡ଼ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ବିଭୀଷଣ ଚେଷ୍ଟା କରି ଉଠିଲେ, ଦୁର୍ଘଟନାବଶତଃ ଧରାପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ ଚାରିଦିଗରେ ଉଡ଼ାଇଦେଲେ। ସୀତା, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ଗଳା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା; ହନୁମାନଙ୍କ ଜବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ କଲେ। ଜାମ୍ବବନ୍, ଗୋଡ଼ ମୁଡ଼ି ଉଠି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଶୁଳରେ ଚିରିଦେଲେ, ଗଛ କାଟିଦିଆଯାଇଥିବା ଭଳି। ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ହୁଁହୁଁ କରୁଥିବା ଏବଂ ମୁଞ୍ଚି ଅଛନ୍ତି। ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶୀ, ତଳୱାରରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କାଟିଦେଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଜାକଫଳ ଗଛ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ଭଳି ହାଁଫିଅଛନ୍ତି। ଦରୀମୁଖ ଏକ ଖାଇରେ ଅନେକ ଲୋହା ତୀରରେ କାଟିଯାଇ ଅଛନ୍ତି; କୁମୁଦ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଅଛନ୍ତି। ବାନରମାନେ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାପିଦେଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ରଥରେ ଚାପିଦେଇ; ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ବାୟୁର ଚାପରେ ମେଘ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇଯାଏ ଭଳି। ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଭଗିଯାଉଥିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରେଖିରେ ଲାଇଁ ଏବଂ ପଛରୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ଭୟ ପାଉଥିବା ଭଳି। କିଏ ଏକ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, କିଏ ଆକାଶକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଭାଲୁମାନେ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ବାନରମାନେ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏଭଳି ଭୟାନକ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପ୍ରୟାସ କଲେ।