ତାପରେ, ସେଠାରେ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ—ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ, ଯେମିତି ସମୟର ଅନ୍ତେ ଯମ ତାଙ୍କର କ୍ରୂରତା ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦଶ କୋଟି ପ୍ରବଳ ବାନର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ବନର ସେନାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ କମ୍ବଳୀ ଶରୀରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସିଂହ ଭଳି, ଯିଏ ଦୂଷଣ, ଖର ଓ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଭୂମିରେ ରାମଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତାପଶାଳୀ କୌଣସି ନାହିଁ; ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ବିରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଦାନବ କବନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଗଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମାନ; ତାଙ୍କ ତୀର ଆଘାତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ନଳ ଓ ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଧରା, ଦୁଇଁଝଣେ ପ୍ରବଳ ବାନର ଅଛନ୍ତି। ତୁମର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ସେ ଲଙ୍କାପୁରୀ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କ କଳ୍ୟାଣକୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ସୁବେଳ ପର୍ବତରେ ବିରାଜିତ ବାନର ସେନା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା; ବାକି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଏବେ ଆଶ୍ରୟ। ଏବେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଲଙ୍କାର ଚରମାନେ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ଅଦମ୍ୟ ସେନା ସହିତ ରାମ ସୁବେଳ ପର୍ବତରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି। ଚରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ରାବଣ ଅଳ୍ପ ସ୍ଥିରତା ହରାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। "ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସ, ଏହି ସମୟ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ସମୟରେ ଚିନ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ," ବୋଲି କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ; ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ଚିନ୍ତନ ପରେ, ଅଦମ୍ୟ ରାବଣ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ପରେ, ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବଙ୍କୁ ନେଇ, ଯିଏ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମୈଥିଲୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଚଳ, ଆମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଯିବା।" "ଏହି ରାଘବଙ୍କ ମାୟାମୟ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ବଡ଼ ଧନୁଷ ତୀର ନେଉ, ରାତିର ଚର, ଏହା ଧରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।" ଏପରି କହିଲେ। ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ ନିଜ ମାୟା ଦେଖାଇ, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତାହା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ, ଏବଂ ଅଶୋକବନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଦୟାର୍ହ ଏବଂ ଦୁଃଖିତା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମାଟିରେ ବସିଥିଲେ, ମୁହଁ ନମ୍ର, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା, ନିରନ୍ତର ପତିଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ। ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆନନ୍ଦ ଘୋଷଣା କରି, ତାଙ୍କ ନାମ ଧ୍ଵନି କଲେ। ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୃଢ଼ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, "ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, କାହା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ, ଯେ ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଛ?" "ତୁମର ପତି ରାଘବ, ଯିଏ ଖରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ତୁମର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚ୍ଛେଦ ହୋଇଯାଇଛି, ତୁମର ଗର୍ବ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।" "ଏହି ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ, ସୀତା, ଏବେ ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବା; ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ ଦୃଢ଼ ଆଶାକୁ ଛାଡ଼, ମୃତ ପୁରୁଷ ସହ କ’ଣ କରିବ?" "ମୂଢ଼େ, ତୁମେ ମୋର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେବା; ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ, ମୂଢ଼, ନିର୍ବୋଧ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ଭାବୁଛ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣ, ତୁମ ପତି ରାଘବ ବୃତ୍ରବଧ ସମ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ରାଘବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ମହାସେନା ଓ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ରକୂଳକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ରତୀରେ ଶିବିର କଲେ, ବଡ଼ ସେନା ସହ ତୀରକୁ ଜୋର ଦେଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲାପରେ ରାମ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।" "ତାପରେ, ସେନା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ମୋର ଚରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ନିଦ୍ରାରେ ଦେଖିଲେ।" "ତାପରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋ ବଡ଼ ସେନା ରାତିରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ।" "ତଳବାର, ଲୋହା ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶୂଳ, ଦଣ୍ଡ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀର ବର୍ଷା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶୁଳ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା," "ଦଣ୍ଡ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ଚକ୍ର, ମୁଷଳ ଉଠାଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।" "ତାପରେ, ରାମ ଶୁଅଥିବାବେଳେ, ପ୍ରହସ୍ତ ନିଶ୍ଚଳ ହସ୍ତରେ ବଡ଼ ତଳବାର ନେଇ, ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ରୋଧ ବିନା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।" "ବିଭୀଷଣ ଉଠି ବଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏପଟେ ସେପଟେ ତାଡ଼ିଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନରମାନେ ସହିତ।" "ହେ ସୀତା, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗି ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ।" "ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଘୁଁଡି ଉପରେ ଉଠି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଡ କରାଗଲେ, ଗଛ ଭଳି ପଡ଼ିଗଲେ।" "ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଏହି ଦୁଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତିମ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।" "ଶତ୍ରୁଦଳନ ଏହି ଦୁଇଁ ତଳବାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟରେ ଚିରି, ଜାକଫଳ ଗଛ ଭଳି ମାଟିରେ ଶୁଇଥିଲେ।" "ଦରୀମୁଖ ଅନେକ ଲୋହା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ଖାଇଁରେ ଶୁଇଛନ୍ତି; କୁମୁଦ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀର ଆଘାତରେ ନିରବ।" "କେହି ବାନରମାନେ ହାତୀ ତଳେ, କେହି ରଥ ତଳେ ଚାପି ଯାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ମେଘମାଳା ଭଳି ଚିତ୍ତି ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।