ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ବଡ଼ ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ ଦେଇ, ଜନକଙ୍କ ପାଳିରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନନ୍ୟ ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ, “ରାଘବ, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଏକ ଶୁଭ ଘଟଣା। ବିଜୟୀ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅପରିମିତ ତେଜ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥିତିକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୌଶିକ ପୁତ୍ର, ତପସ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ରକ୍ଷାକାରୀ; ଏହି ଭୂମିରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କୌଶିକ ମହାମୁନିଙ୍କ କଥା କହିବି, ଶୁଣ।" "ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ ଏକ ନ୍ୟାୟବାନ ରାଜା ଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶନାଭ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏକ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।" "ଏକ ଦିନ, ଏହି ମହାବଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଦେଶର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଥିବା ସହର, ରାଜ୍ୟ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।" "ସେ ଆଶ୍ରମ ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଲତା ଏବଂ ଗଛ ରହିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସିଧ୍ଧଗଣ, ଦେବଗଣ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଶାନ୍ତ ମୃଗ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ ଅନୁସୂତି ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠା ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ଏକତ୍ରିତ ଆଶ୍ରମ; ତପସ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ।" "ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ମୁନିମାନେ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ଜଳ, କେହି ବାୟୁ, ଅନ୍ୟେ ପତିତ ପତ୍ର ଭୋଜନ କରନ୍ତି। କେହି ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଭାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଜପ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ। ଅନ୍ୟ ବୈଖାନସ ମୁନିମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି, ଏହାକୁ ଏକ ନୂତନ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କଲେ।" "ଏବେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଅନନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପ୍ରଶଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାବଦରେ ଏହି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।" "ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମ୍ମାନରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାଗତ' କହି ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଦେଲେ।" "ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ପାଇବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଆଶ୍ରମର ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ, ଅଗ୍ନି, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—" "ରାଜା, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିରତ ହୋଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ କି? ତୁମର ଦାସମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନୁଗତ କି? ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଛ କି? ତୁମ ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ, ପୌତ୍ରମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?" "ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ସବୁଠି ଠିକ୍ ଅଛି।' ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧର୍ମମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁଠି ଲଗିଲେ।" "କଥାବାର୍ତ୍ତା ସମାପ୍ତିରେ, ବସିଷ୍ଠ ହସି ହସି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ସେନା ଏବଂ ତୁମକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୟାକରି ମୋର ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆଦର ଗ୍ରହଣ କର।'" "ତୁମେ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେବି। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, 'ତୁମ ସ୍ୱାଗତ କଥା ଦ୍ୱାରା ଆଦର ହୋଇଯାଇଛି।'" "ମହାନ୍ୟ, ଆଶ୍ରମର ଫଳ ଏବଂ ମୂଳ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ, ଏବଂ ତୁମ ଦର୍ଶନ—ଏହି ସବୁ ଆମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବି; ମୋତେ ମିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ।" "ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ପୁନିପୁନି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଥା ଚାହାଁ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।'" "ଏପରେ ବସିଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ କଲ୍ମାଷୀ କୁ ଡାକିଲେ, 'ଆସ, ଶବଳା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏହି ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଏବଂ ଆଦର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କର।'" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକର ଇଛାଅନୁସାରେ, ଛଅ ରସ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ସହିତ, ଦିବ୍ୟ କାମଧେନୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବ୍ୟ ବର୍ଷା କର।" "ଶବଳା, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ରସ, ଶୁଷ୍କ, ଭୋଜ୍ୟ, ଚାଟିବା, ଚୁଷିବା, ଧାନ, ପାନୀୟ ଏବଂ ସବୁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।" ଏଭଳି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା ପାଇଁ ଦେବୀ କାମଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ଏବଂ ଆଦର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।