ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ଦୂତ ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସୁମୂଦ୍ର, ଏହି ବାନରମାନେ କେମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କେମିତି ଚମକ ରହିଛି? କେଉଁ ବାନରମାନେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଏମାନଙ୍କର ପିତାମାନେ କିଏ, ପୁତ୍ର ପୁତି କିଏ? ସତ୍ୟ କହ, ଓ ରାକ୍ଷସ।” ରାବଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିର୍ବଳତା ଜାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବି; ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେ, ସେ ଏମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।” ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଶାର୍ଦୂଳ ଦୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏଠାରେ ଅର୍କ ଓ ରଜସାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଜୟ ଅଙ୍ଗଦ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଗଦ୍ଗଦାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜାମ୍ବବାନ୍ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗଦ୍ଗଦାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପୁତ୍ର, ଯାହାର ପୁତ୍ର ଏକା ଏକା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଧର୍ମଙ୍କର ପୁତ୍ର, ନ୍ୟାୟବାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଷେଣ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଶୋମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦଧିମୁଖ ଅଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ଏବଂ ଶାନ୍ତ। ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ ଏବଂ ବେଗଦର୍ଶି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମୃତ୍ୟୁକୁ ବାନର ରୂପେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବାନରସେନାର ନାୟକ ନୀଳ, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାତି ଅଙ୍ଗଦ, ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ମୈନ୍ଦ ଏବଂ ଦ୍ୱିୱିଦ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରଳୟକାଳର ମୃତ୍ୟୁ ପରି ପଞ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ବାନର, ବୈବସ୍ବତଙ୍କର ପୁତ୍ର: ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ ଅଛନ୍ତି। ଦଶ କୋଟି ବାନର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ; ଅନ୍ୟ ଦେବପୁତ୍ର ବାନରମାନେ ଏତେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଗଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଯୁବ, ସିଂହପ୍ରତିମା ରାମ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦୂଷଣ, ଖରା ଓ ତ୍ରିଶିରାକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଶୂର ରାମଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ; ଯିଏ ବିରାଧ, ଦୁଷ୍ଟ କବନ୍ଧକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭପ୍ରତିମା; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରହାରକୁ ସହିପାରିବେନାହିଁ। ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶୂର ନଳ ଅଛନ୍ତି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ; ଏଠାରେ ଭାସୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଧର ଅଛନ୍ତି। ତୁମର ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲଙ୍କା ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ। ଏପରି ବାନରସେନା ମାଉଣ୍ଟ ସୁଏଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ। ଏବେ, ବଳମିକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକତିସ ବିଷୟ ଶୁଣ। ଲଙ୍କାର ଦୂତମାନେ ଖବର ଦେଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଅଦୂର୍ବଳ ସେନା ସହ ସୁଏଳା ପାହାଡ଼ରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି। ଦୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତିବେଦନ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଆସିପାରିଛନ୍ତି ଜାଣି, ରାବଣ କିଛି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ରୁତ ଆସନ୍ତୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ସମୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ସମୟ।” ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତ୍ୱରିତ ଆସିଲେ; ତାପରେ ରାବଣ ନିଜ ରାକ୍ଷସମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଅଲୋଚନା କଲେ। ପରାମର୍ଶ ନେଇ, ଅଦମ୍ୟ ରାବଣ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା, ମାୟାର ଅଧିକାରୀ, ମହାମାୟା ଜାନି, ରାବଣ ନେଇ ମୈଥିଲୀ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ରାବଣ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱାକୁ କହିଲେ, “ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ଦରକା।” “ଏହି ରାଘବଙ୍କର ମାୟାମୂଳକ ମୁଣ୍ଡ ନିଅ, ଓ ରାତ୍ରିଚର, ମହାଧନୁ ଓ ବାଣ ଧରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।” ଏପରି ପ୍ରସ୍ତାବ ଶୁଣି, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ‘ଯଥା’ କହି, ମାୟାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ପୁରସ୍କାର ଦେଲେ; ତାପରେ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ସୀତାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ନିଷାଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୟା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନୁପାତ୍ର ଥିଲେ। ତିନି ଦେଖିଲେ, ସୀତା ଜମିରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ନମାଇଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ବିସ୍ମିତ, ସାଧାରଣତଃ ନିଜ ପତି ଚିନ୍ତାରେ ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ଗଲେ। ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି; ରାବଣ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଆନନ୍ଦ ଘୋଷଣା କରି ସୀତାଙ୍କ ନାମ କହିଲେ। ରାବଣ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ସାହସିକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମୃଦୁ, କେଉଁ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ, ଯେଉଁ ଆଶ୍ୱାସନ ପାଉଛ? ତୁମ ପତି ରାଘବ, ଖରାକୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ; ତୁମ ମୂଳ ଚ୍ୟୁତ, ତୁମ ଅଭିମାନ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ। ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା, ସୀତା, ତୁମେ ମୋ ଜନାନୀ ହେବା; ଏହି ଅବୁଦ୍ଧ ଶପଥ ଛାଡ଼; ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ସହ କ’ଣ କରିବ? ମୃଦୁ, ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ହେବା; ଅପାତ୍ର, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇଛ, ଅବୁଦ୍ଧ, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବୁଛ; ଶୁଣ, ସୀତା, ତୁମ ପତିଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ବୃତ୍ର ବଧ ପରି। ରାଘବ, କହାଯାଉଛି, ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ମୋ ବଧ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ବାନରରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବଡ଼ ସେନା ସହ। ସେ ଉତ୍ତର ତୀରେ ଶିବିର କଲେ, ବଡ଼ ସେନା ସହ ତୀର ଚାପି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା, ରାମ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଏପରି, ସେନା ଦୂର୍ବଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ମୋ ଦୂତମାନେ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଘୁମାଉଛନ୍ତି ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋ ବଡ଼ ସେନା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରାତିରେ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କଲା। ତଳଅସ୍ତ୍ର, ଲୋହ ଗଦା, ଚକ୍ର, ଭାଲ, ଦଣ୍ଡ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣର ଝଡ଼, ଚମକୁଥିବା ଶୁଳ, ଶୁଳି ଗଦା ଦ୍ୱାରା...