ଏହିପରି ଅମୂଲ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ସହ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ହେଉଥିଲା, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିପୁଣ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ଶତାନନ୍ଦ, ମୋ ପକ୍ଷରୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନାହିଁ; ଯେପରିକି ରେଣୁକାଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ମିଳନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଜନନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଋଷି ପତିଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ଏକତ୍ର କରିଦେଇଛି।" ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ରାମ, ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଅଜୟ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ତପସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଜାଣେ। ଏ ପୃଥିବୀରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମର ରକ୍ଷକ। ଏବେ ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯଥାଘଟିତ ଭାବେ ବଡ଼ ଋଷି କୌଶିକଙ୍କ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ମତେ ଶୁଣ।" "ସେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଜାମାନେ ଭଲ ରହିବେ ବୋଲି ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶନାଭ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତିଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି ନାମକ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମହାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।" "ଏକଥର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାନ ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଦଳ ନେଇ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ନଦୀ, ମହାପାହାଡ଼ ଦେଖି ଦେଖି, ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଥିଲା ବସିଷ୍ଠଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଲତା ଓ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ତଥା ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ଦେବଯାତ୍ରୀମାନେ ବି ଥିଲେ। ଏଠି ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଶାନ୍ତ ମୃଗ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ବସୁଥିଲେ।" "ଏହି ଆଶ୍ରମ ସଦା ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, କେହି କେବଳ ପାଣି, କେହି ବାୟୁ, କେହି ପତିତ ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ। କେହି କେବଳ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଅନେକ ନିୟମରେ ନିବୃତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୋଷ ନିଗ୍ରହ କରି, ବାଲଖିଳ୍ୟ ମାନେ ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞ ରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶୂରବିର ଓ ପ୍ରବଳ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସମାନ ପ୍ରତିତି ଦେଉଥିଲା।" "ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗର କଥା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯିଏ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ବାଗତ' ବୋଲି କହି, ଉଚିତ ଆସନ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିବାରୁ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତେବେ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣିଦେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତିନି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରମବାସୀ ତପସ୍ୱୀ, ଅଗ୍ନି, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ କୁଶଳ କଥା ପଚାରିଲେ।" "ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— 'ହେ ରାଜା, ସବୁ ଭଲ ତ? ତୁମେ ଧର୍ମରେ ତୁମ ପ୍ରଜାକୁ ଖୁସି ରଖୁଛ? ଏବଂ ଏକ ନ୍ୟାୟବାନ୍ ରାଜା ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛ? ତୁମର ସେବକମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି? ସେମାନେ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନୁଛନ୍ତି? ତୁମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛ? ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ, ପୁତ୍ର, ପଉତିମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି?'" "ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି।' ଦୁଇ ମହାନ ମନ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧର୍ମକଥା କରି, ଏକାପରେ ଏକା ଖୁସିରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହି ଆଲୋଚନା ଶେଷରେ, ବସିଷ୍ଠ ମହାନ ଋଷି ହସିହସି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମ ଏହି ବିଶାଳ ସେନା ଓ ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅପାର ମହିମା, ସେଥିପାଇଁ ମୋ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଏଠି ଅତିଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଯାହା ଯଥାଯଥିକ ମାନ୍ୟତା ତିଆରି କରିଛି।'" "ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଉଚ୍ଚାରିତ ମିଠା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଆତିଥ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ମିଳିଥାଏ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି, ଏବଂ ତୁମ ଦର୍ଶନ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଦାୟ ନେଉଛି; ମୋତେ ମିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖ।'" "ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍ତ ଥିବାରୁ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତେବେ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯହା ହେଉ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ତେପରି ହେଉ।' ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପାପରହିତ କଳ୍ମାଷୀକୁ ଡାକିଲେ।