ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଶୁକ ଓ ସରଣ ପ୍ରତିଏକ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବାହାରକୁ ଯାଇ, ବିଜୟ ହୋକ୍ ବୋଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହା ପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ମହୋଦରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ତୁରନ୍ତ ଗୁପ୍ତଚରମାନେକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ।" ମହୋଦର ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବେଗେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେକୁ ଡାକି ନେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି, ହାତ ଜୋଡି ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ବିଜୟ କାମନା କଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ ସେହି ଗୁପ୍ତଚରମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସାହସୀ, ଦୃଢ଼ ଓ ନିର୍ଭୀକ—କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାଅ, ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଓ ଖାସ ଲୋକମାନେଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଜାଣି ଆସ।" "ସେ କିପରି ଶୁଏ, କିପରି ଜାଗେ, ଏବଂ ଆଜି କଣ କରିବେ—ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, କିଛି ଛାଡ଼ି ନ ଦେଇ ଫେରି ଆସ। ଶତ୍ରୁକୁ ଯଦି ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲେ, ମଣିଷ ରାଜାମାନେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି।" ଗୁପ୍ତଚରମାନେ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଉତ୍ସାହରେ ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏକ ବାଘକୁ ଆଗରେ ରଖି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଏହି ମହାପ୍ରାଣ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରେ ଯାଇପହଁଚିଲେ। ସେମାନେ ସୁଏଳ ପର୍ବତ ନିକଟେ ଲୁଚି ରହି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଏକସାଥିରେ ଦେଖିଲେ। ସେହି ବିରାଟ ଅନୁଚରବଳ ଦେଖି, ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ସେମାନେକୁ ଚିହ୍ନି ପକାଇଲେ। ବିଭୀଷଣ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ "ଏହି ଦୁଷ୍ଟ" ବୋଲି ଧରିଲେ। ମନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ରାମ ଦୟାକରି ସେମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ଗୁପ୍ତଚରମାନେ, ଶୂର ଓ ତ୍ୱରିତ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଉତ୍ତାପ ଭୋଗି, ଅସ୍ଥିର ଓ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଆଉଥିଲେ, ଆଉଥିଲେ ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ବଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଲଙ୍କାଧିଶ ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଅଚଳ ବାନରସେନା ସହିତ ସୁଏଳ ପର୍ବତରେ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି। ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଖବର ସୁନି, ରାବଣ ଅଳ୍ପ ସନ୍ଦେହ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଶାର୍ଦୂଳକୁ କହିଲେ—"ତୋର ଦେଖା ଭଲ ନୁହେଁ ଦିଶୁଛି, ତୁ ମନମରିଆ ଲାଗୁଛୁ। କି ତୁ ରାଗାନ୍ୱିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଛୁ କି?" ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଶାର୍ଦୂଳ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲେ—"ମହାରାଜ, ବାନରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମଣ କରାଯିବ ନାହିଁ; ସେମାନେ ବିର, ପ୍ରବଳ ଓ ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଅସମ୍ଭବ, କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପଥ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଶିବିରକୁ ପସିଲି ମାତ୍ର, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରି ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା କଲେ। ବାନରମାନେ ମୋତେ ଘୁଣ୍ଡି, ମୁଠି, ଦାନ୍ତ, ଏବଂ ହାତରେ ମାରି ଦେହକୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ଶିବିର ମଧ୍ୟରେ ଘେଉଁ ଘେଉଁ ଟାଣିଲେ।" "ଏଭଳି ଟାଣି ନେଇ ରାମଙ୍କ ସଭାରେ ଆଣିଲେ, ମୋ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ମୋ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ବାନରମାନେ ମୋତେ ମାରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଜୋଡ଼ାହାତ କରି ଖ୍ଷମା ଚାହିଲି; ରାଘବ ଦୟା କରି 'ଏକୁ ମାରନିଅ' ବୋଲି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।" "ଏଠି ରାମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି; ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପାହାଡ଼, ପଥର ଦ୍ୱାରା ପୂରିଛନ୍ତି। ଗରୁଡ଼ ବ୍ୟୁହ ରୂପେ ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି; ପ୍ରବଳ ରାମ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏବେ ସିଧାସଳଖ ଲଙ୍କାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।" "ସେ ପ୍ରାଚୀରକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁରନ୍ତ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଚୟନ କର: ବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇଦିଅ, ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଚାର କରି, ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ବଡ଼ କଥା କହିଲେ—"ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସୀତାକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ପ୍ରବଳ ରାବଣ ପୁଣି କହିଲେ—"ତୁ ଏହି ବାନରସେନାକୁ ଦେଖିଛୁ; କେଉଁଠି କେଉଁ ନାୟକ ଅଛନ୍ତି?" "ତାଙ୍କର କିପରି ତେଜ, କିପରି ରୂପ? କେଉଁଠି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାନରମାନେ? କେଉଁଠି କେଉଁଠିଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି? ଠିକ୍ ଠିକ୍ କହ, ରାକ୍ଷସ!" "ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି, ମୁଁ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଯେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେ, ସେ ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବା ଦରକାର।" ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତଚର ଶାର୍ଦୂଳ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—"ଏଠି ଅର୍କ ଓ ରଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଏଠି ଗଦଗଦଙ୍କ ପୁଅ ଜାମ୍ବବାନ୍ ବିଶ୍ରୁତ। ଏଉଁ ଗଦଗଦଙ୍କ ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି—ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଏକାକି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ହୋଇଥିଲା।" "ଏଠି ଧର୍ମପୁତ୍ର, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଷେଣ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ସୋମଙ୍କ ପୁଅ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୟାଳୁ ଦଧିମୁଖ ବାନର ଅଛନ୍ତି।" "ଏଠି ସୁମୁଖ ଓ ଦୁର୍ମୁଖ, ତ୍ୱରିତଗତି ବେଗଦର୍ଶୀ ବାନର ଅଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ, ଶ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ତରଫରୁ ମୃତ୍ୟୁ ମନ୍ଦିର ବାନର ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।" "ଏଠି ସେନାପତି ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ନୀଳ ଅଛନ୍ତି; ଏଉଁ ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବିଶ୍ରୁତ।" "ଏଠି ଅଜୟ, ପ୍ରବଳ ଯୁବା ଇନ୍ଦ୍ରନାତି ଅଙ୍ଗଦ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପୁଅ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ଅଛନ୍ତି।