କୁଶିକନ୍ଦନ ସତାନନ୍ଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୋ ଗୁରୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଓ ଅଭିବାଦନ ପାଇଥିଲେ କି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି ବଡ଼ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣୀରେ ଦକ୍ଷ, ସତାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପକ୍ଷରୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନାହିଁ; ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ମିଳାଇଦେଲି, ଯେପରି ରେଣୁକାଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମିଳାଇଦେଲେ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ୱୀ ସତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବିଜୟୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ରାମ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ କୁଶିକନ୍ଦନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମର ରକ୍ଷକ। ଏବେ ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବଡ଼ ଋଷି କୌଶିକଙ୍କ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ। ସେ ବହୁଦିନ ଧରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଏକ ନ୍ୟାୟପାଳକ ରାଜା ଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁଶନାଭ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପରମ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର। ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବହୁହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। କେତେକାଳ ପରେ, ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ନଦୀ, ମହାପର୍ବତ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମକୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେହି ଆଶ୍ରମ ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଲତା-ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଶାନ୍ତ ମୃଗ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ରହିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ, ତାପସ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନିସମ, ମହାତ୍ମାମାନେ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ। କେହି ଜଳ, କେହି ବାୟୁ, କେହି ପତିତ ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ। କେହି ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ବାଳଖିଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ସୁଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି, ମନେ କଲେ ଏହା ମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଅଟୁଟ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥାନ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଗାନ୍ଠି ଅର୍ଥାତ୍ ବାଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶୂରବୀର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନମ୍ରତାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଆସନ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ଚାଳିତ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ମୂଳ ଆଣିଦେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାପସୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର କୁଶଳ କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତେଜୋମୟ ବାଣୀରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ସବୁ ଭଲ ଅଛି କି? ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାକୁ ଖୁସି କରି ଶାସନ କରୁଛ କି? ତୁମର ଦାସମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଅନୁଶାସନରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିଛ କି? ତୁମର ସେନା, ଧନ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ, ନାତି ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସବୁଠି ସବୁ ଭଲ ଅଛି।” ଏହାପରେ, ଦୁଇ ମହାନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟା ଆନନ୍ଦରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧର୍ମ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ଆଲାପ କଲେ। ଆଲୋଚନା ଶେଷରେ, ବସିଷ୍ଠ ମଧୁର ହସରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ବିଶାଳ ସେନା ପାଇଁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହଁଉଛି। ଦୟାକରି ଏହି ଆଦର ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଧାନ ଅତିଥି, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମଧୁର ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଆତିଥ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମୂଳ ଓ ଜଳ ମିଳିଛି, ଏବଂ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ। ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଦର ପାଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି—ଦୟାକରି ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ।" ରାଜା ଏହିପରି କହିଲେ, ବସିଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ଓ ଉଦାର ମନ୍ଦିରେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତେବେ, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେପରି ଆପଣ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେପରି ହେଉ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।