ଏହି ସମୟରେ ଶୁକ ରାବଣଙ୍କୁ ଏକ ପରେ ଏକ ମହାନ ନାୟକଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଏକ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପରି ନୟନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାରିଅଟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା, ସେ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଧର୍ମ କେବେ ଦୂର୍ବଳ ହୁଏଁନି, ସେ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଥମ। ତାଙ୍କର ଧନୁର୍ବାଣ ଆକାଶକୁ ଭେଦିପାରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଭାଗ କରିପାରେ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ପ୍ରଭାବ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଯାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସୀତା, ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲ, ସେଇ ରାମ, ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ତୁମ ସାମ୍ନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦାହିଣପଟେ ଯିଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଚମକୁଛନ୍ତି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, କଳା ଚୁଲିରେ ଗୋଟିଏ ଅନନ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଅଛି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖରେ ନିରନ୍ତର ଲାଗିଥିବା, ରାଜନୀତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ, ବିଜୟୀ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ରାମଙ୍କର ଦାହିଣ ହସ୍ତ ଭଳି, ତାଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଏକାକି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣପଟେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା ବିଭୀଷଣ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମତ୍ ଲଙ୍କାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକିତ, ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ତୁମ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ମନ୍ଦ୍ରିଲ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ, ଯଶ, ବୁଦ୍ଧି, ବଳ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବସନ୍ତି, ଘନ ଜଙ୍ଗଳ ଓ ଅପହୃତ ଗୁହାରେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ; ସେଠାରେ ସେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ। ଯାଙ୍କ ଗଳାରେ ଶତପଦ୍ମ ଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଅଛି, ଦେବମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଯାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ସ୍ଥିର। ଏହି ମାଳା, ତାରା ଓ ଅବିନାଶୀ ବାନର ରାଜ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବାଲିଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବା ପରେ। ଏହି ସେନାର ପରିମାଣ ବିଷୟରେ ମୁଦ୍ରା ଓ ସଂଖ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା—ଏଠାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ହେଉଛି କୋଟି, ଶତ କୋଟି ହେଉଛି ଶଙ୍କୁ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଶଙ୍କୁ ହେଉଛି ମହାଶଙ୍କୁ, ଶତ ମହାଶଙ୍କୁ ହେଉଛି ବୃନ୍ଦ, ଏକ ଲକ୍ଷ ବୃନ୍ଦ ହେଉଛି ମହାବୃନ୍ଦ, ଶତ ମହାବୃନ୍ଦ ହେଉଛି ପଦ୍ମ, ଏକ ଲକ୍ଷ ପଦ୍ମ ହେଉଛି ମହାପଦ୍ମ, ଶତ ମହାପଦ୍ମ ହେଉଛି ଖର୍ବ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଖର୍ବ ହେଉଛି ମହାଖର୍ବ, ଶତ ମହାଖର୍ବ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ଏକ ଲକ୍ଷ ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ଓଘ, ଶତ ଓଘ ହେଉଛି ମହାଓଘ। ଏହିଭଳି କୋଟି, ଶଙ୍କୁ, ମହାଶଙ୍କୁ, ବୃନ୍ଦ, ମହାବୃନ୍ଦ, ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ଖର୍ବ, ମହାଖର୍ବ, ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାଓଘ ମିଶି ଏହି ସେନାର ଅପାର ପ୍ରମାଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୁମ ପଛରେ ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଏବେ ତୁମେ ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଁକି ଜୟ ତୁମ ହାତରେ ଆସିବ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜୟ ନ ହେଉ। ଏହିପରେ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଶୁକଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ, ରାବଣ ମନ୍ଦ୍ରିଲ ନେତାମାନଙ୍କୁ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ରାମଙ୍କର ଦାହିଣ ହସ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିଭୀଷଣ, ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଅଙ୍ଗଦ, ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବୀର ହନୁମାନ୍ ଓ ଅପରାଜିତ ଜାମ୍ବବାନ୍, ସୁଶେଣ, କୁମୁଦ, ନୀଳ, ନଳ, ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଶରଭ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି ରାବଣଙ୍କ ମନ ଅଳ୍ପ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ। ସେ କହିଲେ—ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନିର୍ଭରଶୀଳ ଲୋକ ତାଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ଅସୁଖଦ ଶବ୍ଦ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଠି ନିବାରଣ କିମ୍ବା ଉତ୍ସାହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଏ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସା କରିପାର, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଆଚାର୍ୟମାନେ ତୁମେ ସେବା କରିଛ, କିନ୍ତୁ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ତୁମେ ବୁଝିପାରିନାହ, ଯଦିଓ ତାହାରେ ଜୀବିକା କରୁଛ। ତୁମେ ଶିଖିଛ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିନାହ, ଅଜ୍ଞାନର ଭାର ବୋହୁଛ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏମିତି ମୂର୍ଖ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ନାହିଁ କି, ଯେ ତୁମେ ଏପରି କଠୋର କଥା ମୋତେ କହିପାର? ମୋ ଆଜ୍ଞା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ମୁଁହଁରୁ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଦଢ଼ି ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ରାଜଦଣ୍ଡର ସପର୍ଶରେ ଦୋଷୀ ଥିଲେ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଇଜଣେ ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବସେବା ସ୍ମୃତିରେ ମୋ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି। ଚାଲିଯାଅ, ନଷ୍ଟ ହେଉ, ମୋ ସାମ୍ନାରୁ ହଟିଯାଅ! ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେଁନି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସେବା କରିଛ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମୋ ପ୍ରେମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇ, ମୋ ପାଇଁ ମୃତ ସମାନ। ଏପରି ଭାବେ ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ ଧ୍ୱନି କରି ବାହାରିଗଲେ।