ମହାବଳୀ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ହଜାର ଗୁଣା ଏକ ଲକ୍ଷ ବାନର ଚଳିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଦଂଭର ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅପରାଜିତ, ଉତ୍ତେଜିତ ନେତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରମାଥି; ସେ ଏକ ବାଦଳ ପରି ଚଳିଥିଲେ, ରାଜନ୍। ତାଙ୍କ ଦଳର ବାନରମାନେ ତୀବ୍ର ଉତ୍ସାହରେ, ଚାରିପାଖରେ ଲାଲ ଚମକରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ପବନରେ ଉଡ଼ିଥିବା ଧୂଳିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଗାଢ଼ ଧୂଳି ପୁନଃପୁନଃ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ପୁଛ, କଳା ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ବନର ଦଳ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଏକ ଲକ୍ଷ ବାନରମାନେ ନିର୍ମିତ ବ୍ରିଜ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ନେତା ଗବକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସବୁ ବୃକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଉଡ଼ି ଆସନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଭାବରେ ପରିକ୍ରମା କରେ, ଏଠାରେ ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଇ ରଙ୍ଗରେ ଚମକିଥାନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତର ଉପତ୍ୟକାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଏଠାରେ ଚାହିଁଥିବା ସବୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଅମୂଲ୍ୟ ମଧୁ ମିଳିଥାଏ; ଏଠାରେ ବନର ନେତା କେସରୀ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସଂଖ୍ୟାରେ ଷଠି ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଛ, ରାଜନ୍। ଏଠାରେ କିଛି ବାନର ଅଳା, କିଛି ଧଳା, କିଛି ତାମ୍ର ମୁହଁ, କିଛି ମଧୁ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୂର୍ବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ବତରେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଅସ୍ତ୍ର ସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ସିଂହ ପରି, ବାଘ ପରି ଦୂର୍ଦ୍ଦମ, ଉପସ୍ଥିତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଫୁଙ୍ଗି ନାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ଉପରେ ଉଠାଇ, ମଦୋନ୍ମଦ ହାତୀ ପରି ଚଳନ୍ତି। ସେମାନେ ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼, ମହା ମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଶବ୍ଦ, ଗୋଲା, ଅଳା ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଳିୟ ନେତା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ସଦା ବିଜୟ ଆଶା କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ରାଜନ୍, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଶତବଳି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଏକା ତାଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା କରନ୍ତି; ସେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧୃଢ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ରାମଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାନ୍ତିନାହିଁ। ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ନଳ ଓ ନୀଳ ମଧ୍ୟ ବାନରମାନେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଧା ପଛରେ ଦଶ କୋଟି ବାନର ଅଛି; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ଓ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶ ଶର୍ଗ କଥା। ସାରଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବାନର ସେନା ବିବରଣୀ ଦେଇ କହିଲେ— “ରାଜନ୍, ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ସେମାନେ ମଦୋନ୍ମଦ ହାତୀ, ଗଙ୍ଗା ର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାଲ ବୃକ୍ଷ, କିମ୍ବା ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଅଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚାହିଁଥିବା ରୂପ ନେଇପାରିବେ; ଦୈତ୍ୟ ଦାନବ ପରି ଦୃଢ଼, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରତାପ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଉ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ କୋଟି ବାନର ଅଛି; ଏହିପରି ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର, ଅନେକ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଦା କିଶ୍କିନ୍ଧାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାନର, ଚାହିଁଥିବା ରୂପ ନେଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଅଛି। ଯେଉଁ ଦୁଇ ଯୁବକ ଦେଖୁଛ, ଦେବମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଛନ୍ତି, ଅମୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ। ଯେଉଁ ବାନର ଦେଖୁଛ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ସେ ବାନର କ୍ରୋଧରେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ କରିପାରିବେ। ସେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଭାଇଦେହୀର ପାଇଁ ଓ ତୁମ ପାଇଁ; ଏହି ବାନର, ଯେଉଁକୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲ, ଏବେ ପୁନଃ ଫେରିଛି। ସେ କେସରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହନୁମାନ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି, ସାଗର ଉକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାହିଁଥିବା ରୂପ ନେଇପାରିବା ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅପାର, ତାଙ୍କ ଚଳାଚଳ ଅବରୋଧ କରିବା ଯାଯାଇନାହିଁ, ସେ ସଦା ଅଗ୍ରଗାମୀ। ଏକଥା ଶିଶୁବାସରେ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଭୋକ ଲାଗିଥିଲା, ସେ ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମନେ ଭାବିଲେ, ‘ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବି; ଭୋକ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନ ଶାନ୍ତିହେବି,’ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଲାଉଁଥିଲେ। ଏହି ଅପରିଚୟ ଦେବ, ଯେଉଁ ରଷି ଓ ଦାନବ ନିକଟ ଯିବାରେ ଅସମ୍ଭବ, ସେ ଦେବକୁ ଆପଣି ଯିବାରେ ଅସମ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ବାନର ପଡ଼ିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଜବ ଅଲ୍ପ ଅଘାତ ପାଇଥିଲା; ଏହିପରି ସେ ହନୁମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜବ ଧାରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୋ ଆସିବାର ସତ୍ୟରେ, ଏହି ବାନରକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।