ଏହି ଅସୀମ ବନର ଶେନାପତି, ପ୍ରମାଥି ନାମକ ଏହି ବନରାଜ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସିଏ ଗର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି, ଅପରିଚିତ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛକୁ ମୂଳେଁ ଉପଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ସେ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆକାଶରେ ଖେଳିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ଗୁଣି ଲକ୍ଷ ବନରାଜ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମାଥି ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତେଜିତ ନେତା ପ୍ରମାଥି, ବାୟୁଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ଦ୍ରୁତ ବନରାଜମାନେ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଦଳ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ଲାଲ ଚାୟାରେ ଉଜ୍ୱଳିତ, ବାୟୁ ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳିପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଘନ ଧୂଳି ପୁନଃପୁନଃ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ସେଠି ଦୀର୍ଘ ପୁଛ, କଳା ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ ଅଛନ୍ତି। ହେ ମହାରାଜ, ଶତଗୁଣି ଲକ୍ଷ ବନରାଜମାନେ ଯେଉଁ ବ୍ରିଜ୍ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘପୁଛ ବନରାଜ ନେତା ଗବକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ବନରାଜମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଲଙ୍କାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଗଛମାନେ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଉଛି ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚକ୍ରାକାର ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେହି ରଙ୍ଗରେ ଚମକିଯାନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖରେ ମହାମୁନିମାନେ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ଏଠାରେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ଅଛି। ଏଠି, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଧୁ ମିଳେ, ଏଠି ପ୍ରମୁଖ ବନରାଜ କେଶରୀ ବିହାର କରନ୍ତି। ସେ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଏଠି ସିଏ ପ୍ରମୁଖ ଦଳପତି, ସାଠି ହଜାର ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ ରାଜନ୍, ଏକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେପରି ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସେଠି କିଛି ବନରାଜ ଧୂସର, କିଛି ସ୍ଫଟିକ ଧଳା, କିଛି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କିଛି ମଧୁବର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଦୂର ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ସିଏ ସିଂହ ପରି ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ ଥିବା, ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର, ସମ୍ନିପାତ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଦହନ ଅଗ୍ନିପରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ, ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ପୁଛ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ବଡ଼ ପର୍ବତପରି, ମହାମେଘର ଗର୍ଜନପରି ସ୍ୱର, ଗୋଲାପୀ ଆଖି, ଚଳନ ଓ ରବରେ ଭୟଙ୍କର। ସେମାନେ ସବୁ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରବଳ ଓ ବୀର, ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସଦା ବିଜୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସତବଳି ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ଶୂର, ପ୍ରବଳ, ନିଜ ବଳରେ ଅଟୁଟ। ରାମଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ସେ ବନରାଜ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତିନାହିଁ; ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ନଳ ଓ ନୀଳ ମଧ୍ୟ ବନରାଜ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଦ୍ଧା ଦଶ କୋଟି ବନରାଜ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବନରାଜମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଗଣନା କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବନରାଜ, ହେ ମହାରାଜ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ପର୍ବତପରି; ସମସ୍ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରିବେ। ଏଉଁପରି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସାରଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଶୁକ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଦେଖୁଛନ୍ତି କି, ସେମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ମହାହାତୀ, ଗଙ୍ଗାକୂଳର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାଳ ଓ ହିମାଲୟ ପର୍ବତପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? ଏହି ବନରାଜମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ। ଏମାନେ ନବ, ପଞ୍ଚ ଓ ସପ୍ତ କୋଟି—ଏପରି ହଜାର ହଜାର ଦଳ, ଶତ ଶତ ଦଳ ଅଛି।" "ଏମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଦା କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଇ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ରୂପଶାଳୀ, ସେମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି।" "ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ। ତୁମେ ଯେଉଁ ବନରାଜକୁ ଦେଖୁଛ, ଭଙ୍ଗ ହାତୀପରି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରିବେ।" "ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଯିଏ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଭୂଷଣା ବାଇଦେହୀପାଇଁ ଓ ତୁମ ପାଇଁ; ତୁମେ ଯେଉଁ ବନରାଜକୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ପୁନଃ ଫେରିଛନ୍ତି।" "ସେ କେଶରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ବାୟୁପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ହନୁମାନ୍, ଯିଏ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ। ସେ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କର ଗତିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେନାହିଁ।" "ଏକଥା ସ୍ମରଣ କର, ଯେତେବେଳେ ସେ ଶିଶୁଥିଲେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଭୁଖ ଲାଗିଥିଲା, ସେ ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଝାପ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ହେଲା: 'ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବି, ନାହିଁଲେ ମୋର ଭୁଖ ମିଟିବ ନାହିଁ,' ଏହି ଭାବରେ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଉଡ଼ିଥିଲେ।" "ଏହି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଦେବତା, ଯାହାଁକୁ ମୁନିମାନେ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେନାହିଁ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ।