ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ବିଶାଳ ବାନର ସେନାପତି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଏଥିବା ହାତୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ, କାରଣ ଏହି ବାନରମାନେ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସେନାପତି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଅପରିଚିତ ହାତୀମାନେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉପଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ବାନରମାନେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବାନରଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ଲକ୍ଷ ବାନର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଉନ୍ମାଦ ଏବଂ ସାହସରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରମଥି ନାମକ ଅପରାଜେୟ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜିତ ନେତା, ଯିଏ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ବାନର ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ଧୂଳି ଉଡ଼ିଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଘନ ଧୂଳି ବାରମ୍ବାର ଘୂରୁଛି, ସେଠି ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ଓ କଳା ମୁହଁ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶତ ଶତ ହଜାର ବାନର ଯେଉଁଠାରେ ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ଦୀର୍ଘ ପୁଛ ଥିବା ଗବକ୍ଷ ନାମକ ବାନର ନେତା ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖି ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଲଙ୍କାକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛ ନିତ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ ଏବଂ ମଧୁମକୁଁହା ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼, ଯାହା ଚାରିପାଖ ଘୂରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶୀର୍ଷଭାଗରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏଠି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ଅଛି। ଏହି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ରେ ଅମୂଲ୍ୟ ମଧୁ ମିଳେ, ଏଠି ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଶରୀ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ନେତା ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ। ସଠି ହଜାର ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଧୂସର, କିଛି ଧଳା, କିଛି ତାମ୍ର ମୁହଁ ଓ କିଛି ମଧୁ ରଙ୍ଗର। ସେମାନେ ଦୂର ଅପହାଡ଼ରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି, ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ସିଂହ ପରି, ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ। ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ଦୀର୍ଘ ଉଠାଇଥିବା ପୁଛ ଥିବା ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି। ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ମଘ ଗର୍ଜନା ପରି ଧ୍ୱନି, ଗୋଲାପୀ ଧୂସର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଚଳନ ଓ ସ୍ୱରରେ ଭୟଙ୍କର। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲଙ୍କାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନେତା ବଳଶାଳୀ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ନେତା ନିତ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ଶତବଳି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ନିଜ ସେନା ସହ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ଦୃଢ଼। ରାମଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହି ବାନର ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ନଳ ଓ ନୀଳ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବାନର ନାୟକ। ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୀରଙ୍କୁ ଦଶ କୋଟି ବାନର ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅନେକତା ଓ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଗଣନା ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଗିରିଶିଳା ଛିଣ୍ଡିପାରିବା ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏବେ ତୁମେ ମହାବଳୀ ବାନର ସେନା ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛ, ଏହା ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗାର ଆରମ୍ଭ। ସାରଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶୁକ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମହାରାଜ, ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି, ଗଙ୍ଗା ତଟର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାଳ ଓ ହିମାଲୟ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼, ସେମାନେ ଅପରାଜେୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରତାପୀ।" "ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରୋଡ଼ରେ ହଜାର, ପାଞ୍ଚ, ନଉ, ସାଙ୍ଗରେ ହଜାର ତୀର ଓ ଶତ ଶତ ଦଳ ଅଛି। ଏମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସଦା କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।" "ଏଠି ଦୁଇ ଯୁବକ ଦେଖୁଛ, ଦେବତା ପରି ରୂପ, ସେମାନେ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ।" "ଏଠି ଯିଏ ଭଙ୍ଗିଦିଆ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ ସାମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରନ୍ତି। ସେଇ ବାନର ହେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଭାଇଦେହୀ ଓ ତୁମ ପାଇଁ; ଏହି ବାନର, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବେ ପୁନଃ ଫେରିଛନ୍ତି।" "ସେ କେଶରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ବାୟୁପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହନୁମାନ୍ ନାମକ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ। ସେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କ ଗତିକୁ କେହି ରୋକିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏକଥା ଥିଲା, ସେ ଶିଶୁବେଳେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଭୋକା ଲାଗିଲା, ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ତଳକୁ ଝପସାଇଲେ। ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—‘ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିବି, ନାହିଁଲେ ମୋର ଭୋକ ମିଟିବ ନାହିଁ’—ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଲାଫିଲେ।" "ଏହି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଦେବତା, ଯାଙ୍କୁ ଋଷି ଦାନବ କେହି ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ବାନରଟିଏ ପଡ଼ିଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ଜହ୍ନ୍ୱା ଥୋଡ଼ା ଆଘାତ ପାଇଲା, ଏହିକାରଣରେ ସେ 'ହନୁମାନ'—ମଜବୁତ ଜହ୍ନ୍ୱା ବାଳକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।