ରାମର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଛି କିପରି ମହାବଳୀ ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଦଳପତିମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଏଗୁଠିଯାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଦେଖ, ଶରଭା ନାମକ ଏକ ବିରାଟ ବାନର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଚେହେରାରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ପଛରେ ଲାଗିଥିବା ପାଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଶରଭା ସାଲ୍ଭେୟ ପର୍ବତରେ ସଦା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି, ତିନି ଦଳପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ। ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଚାଳିଶି ହଜାର ବିହାରା ନାମକ ଦଳପତିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ବାନର ମହାବୀରମାନେ ଏକ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଛନ୍ତି, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ତାଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଡ଼଼ମ ଭଣ୍ଡାର ଦିଆଯାଇଥିବା ଧ୍ୱନି ଭଳି ଶୁଣାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦଳପତି ଶାଖାସିଂହମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ଦଳପତି ପନସା ବସିଥାନ୍ତି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ହାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚହଜାର ଦଳପତିମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ପଦରେ ବିଭକ୍ତ। ସମୁଦ୍ରତୀରେ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ସେନାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି ବିନତା ନାମକ ବାନର, ତିନି ଏକ ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଭଲ ନଦୀ ବେନାର ଜଳ ପିଇ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଦଳପତିମାନେ ଅଛନ୍ତି, କ୍ରୋଧନା ନାମକ ବାନର ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକୁଛି। ଏହି ବାନରମାନେ ବହୁଦଳରେ ବିଭକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗବୟା ନାମକ ବାନର ସଦା ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। ସେହିଁ ସହିତ ସତରି ହଜାର ବାନର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏକା ଲଙ୍କାକୁ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅନେକ ଅଜୟ ବୀରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଅଜଣା ଏବଂ ସେମାନେ ଦଳପତି ଭାବରେ ଦଳ ବିଭାଜିତ କରି ଅଛନ୍ତି। ପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଉନତିଶ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଉଛି, ଯେଉଁ ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଦଳପତିମାନେ ରାଘବଙ୍କ ଲାଗି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ ଏବଂ ଆଗକୁ ଏଗୁଠିଯାଇଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆସକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲମ୍ବା ପାଖ ଥିବା ବାନରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଚିତ୍ର ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ରୂର। ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଚମକିଉଠିବା ହୁଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚଳାଯାନ୍ତି, ଏହି ବାନର ନାମ ହରା। ହଜାର ହଜାର ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଗଛ ଉପରେ ଉଠିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି। ଏହିମାନେ ବାନର ରାଜାଙ୍କର ସେବକ, ଯେଉଁ ଦଳପତିମାନେ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ମେଘ ଭଳି ତାଙ୍କର ଆକୃତି। ସେମାନେ କଳି କଜଳ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଅନେକ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅତୀତ, ସମୁଦ୍ରର ଦୂର ସାର ଭଳି ଅଜଣା। ଏହିମାନେ ପର୍ବତ, ଦେଶ, ନଦୀରେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠିଠାରେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ତୟାରି ରଖିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀମାକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚାରିପାଖରେ ମେଘ ଭଳି ଘେରା ହୋଇ ଥାନ୍ତି। ତିନି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତ ଉପରେ ବସି, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଜଳ ପିଇ ଥାନ୍ତି; ସେ ଭାଲୁମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ନାମ ଧୂମ୍ର। ତାଙ୍କର ଭାଇ ପର୍ବତ ସମାନ ଆକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ଦେଖିବାରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଶୌର୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ। ଏହି ଜାମ୍ବବାନ୍ ନାମକ ଦଳପତି, ଶାନ୍ତ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନୁକମ୍ପା ନାହିଁ। ତିନି ଜ୍ଞାନୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବହୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ପଥର ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି, ମେଘ ଭଳି ତାଙ୍କର ଚଳାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦଳର ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶାଳିଆ ପିଶାଚ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଏହି ଦଳପତିକୁ ଦେଖି, ଆଗକୁ ଲାଉଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ବାନରମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳପତି ଦମ୍ଭା, ତିନି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଦଳର ଅଗ୍ରଣୀ। ସେ ଚଳିବାକୁ ଯୁଜନ ଦୂର ଥିବା ପର୍ବତ ପାର୍ କରି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏକ ଯୁଜନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଛୁଇପାରେ। ଚତୁଷ୍ପାଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ସବୁଠୁ ବଡ଼, ସେ ସମ୍ନଦନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାନରମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ। ସେ ଏକବାର ଜ୍ଞାନୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କେବେ ହାରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଦଳପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ। ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ତିନି ଗନ୍ଧର୍ବା କନ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିନି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅନେକ କିନ୍ନରା ସହିତ ଖେଳର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ତୁମ ମହାରାଜଙ୍କର ଭାଇ। ଏଠି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ କ୍ରଥନା ନାମକ ଦଳପତି ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ଗର୍ବ କରନ୍ତି। ଏକ ଶତ ହଜାର କୋଟି ବାନର ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଏକା ଲଙ୍କାକୁ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି। ସେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ହାତୀ ଦଳପତିମାନେ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି, ହାତୀ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ବାନର ଓ ଭାଲୁ ଦଳପତିମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଆଗକୁ ଏଗୁଠିଯାଇଛନ୍ତି, ରାଘବଙ୍କର ଲାଗି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ବି ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ।