ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ବନର ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କଠିନ ଓ ଭୟାନକ ଯୋଧ୍ୟା, ଅପାର ସଂଖ୍ୟାରେ—ଅଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଦଶ କୋଟି ମହାବଳୀ ନର—ତାଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ଏକା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସେନା ଧଳା, ଚାନ୍ଦିର ଦ୍ରବ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅଶାନ୍ତ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଏକ ବନର, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶେଷ କୌଶଳ ଥିଲା, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୁନଃ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ସମ୍ରୋଚନା ନାମକ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ବହୁ ଗଛରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ କୁମୁଦ ନାମକ ବନର ସେନାପତି ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସହସ୍ର ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଲମ୍ବା ଓ ଘନ ଲଜ୍ଜା ଉପରେ ବହୁ ହାତ ଲମ୍ବା କେଶ ଅଛି । ତାଙ୍କ ଭୟାନକ ଲଜ୍ଜା ଉପରେ ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଶ୍ୱେତ କେଶ ଛିଟିଏ ଛିଟିଏ ଥିଲା । ଏହି ଭୟାନକ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବନର ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ, ଓ ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ଏହି ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସିଂହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଳ ତମ୍ବା ରଙ୍ଗର ଲମ୍ବା କେଶ ଥିଲା, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସି ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ନଜରରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବେ । ସେ ସଦା ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ, ସାହ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁଦର୍ଶନ ପର୍ବତରେ ବସିଥିଲେ । ଏହି ବନର ରମ୍ଭା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଲକ୍ଷ ତିନି ହଜାର ସେନାପତି ଥିଲେ । ସେ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ କାନ ଚଉଡ଼ା କରି ଆଉ ଆଉ କମ୍ପିତ ହେଉନ୍ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ, ନା ରଣଭୂମିରୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ । ସେ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ଝଟକା ଦେଉଥିଲେ ଓ ଗୁରୁତର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଶୀଘ୍ର ଓ ନିର୍ଭୟ ବନର ସଦା ଶାଲ୍ଵେୟ ପର୍ବତରେ ବସିଥିଲେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସରଭ, ବନର ସେନାପତି । ସମସ୍ତ ବିହାର ନାମକ ନେତାମାନେ ଏହି ସରଭଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଚାଳିଶି ହଜାର । ଏଠି ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଆକାଶ ଢାକି ଦେଉଥିଲେ, ବନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ନିସ୍କାସିତ ହୁଏ, ତାହା ଢୋଳ ମାରିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ସିଂହମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନୀ ସଦୃଶ । ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସେ ପନସ ନାମକ ବନର ସେନାପତି । ପାଞ୍ଚ ହଜାର ସେନାପତି ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ । ଏହି ଜଣେ ବନର, ତୀବ୍ର ଓ ଭୟାନକ ସେନା ସମୁଦ୍ର ତୀରେ ଯେଉଁପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ । ଏହି ବନର ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭିନତା, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭେଣା ନଦୀର ଜଳ ପିଇ ଚାଲିଥିଲେ, ଏବଂ ବନର ସେନାପତି ଭାବେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କ ସେନା ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଥିଲା; କ୍ରୋଧନ ନାମକ ଏକ ବନର ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକୁଥିଲେ । ଶୂର ଓ ବଳିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ବନର ରଙ୍ଗ ମାଞ୍ଜି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା । ସେ ସବୁ ବନର କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ଧୌଳିମାନ୍ୟ ଗବୟ କ୍ରୋଧରେ ତୁମ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ । ସେ ଏକା ନିଜ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଏକତରଫା ସପ୍ତତି ହଜାର ବନର ଅଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ବନର ଅଜୟ ଯୋଧ୍ୟା, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଜ୍ଞାତ, ସେମାନେ ସେନାପତି ଓ ତାଙ୍କ ଦଳ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ । ଏବେ, ଏହି ସମସ୍ତ ବନର ସେନାପତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଯେଉଁମାନେ ରାଘବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି । ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଲମ୍ବା ଲଜ୍ଜା ଥିବା ବନର ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର; କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ । ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଥିଲେ, ଏହି ବନରଙ୍କ ନାମ ହରା । ସେଠାରେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ବନର ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଛ ଉଠାଇ ଲଙ୍କାକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଥିଲେ । ଏହିମାନେ ବନର ରାଜାଙ୍କ ସେବକ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଦେଖୁଛ; ସେମାନେ ମେଘପରି ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଜମ୍ବୁ ଫଳ ଭଳି କଳା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼; ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ, ସାଗରର ଦୂର ପାର ଭଳି ଅପାର । ଯେଉଁଠି ଥାଉନ୍ତି, ପର୍ବତ, ଦେଶ କିମ୍ବା ନଦୀରେ, ଏହି କ୍ରୂର ଭଲୂକମାନେ ତୁମ ଉପରେ ଆଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି, ରାଜନ୍ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀମାକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ମେଘମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ବର୍ଷାଦେବ ଭଳି । ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବସି, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଜଳ ପିଇଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଭଲୂକଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ଧୂମ୍ର ନାମକ ସେନାପତି । ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହ ଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭାଇ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତାପରେ ଅଧିକ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଯାମ୍ବବାନ୍, ମହାନ ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ଶାନ୍ତ, ବୟସ୍କଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନିର୍ବାର । ସେ ବିଦ୍ୟାନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ଯାମ୍ବବାନ୍ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅନେକ ବର ପାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି ଭାରି ପାଷାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସେନାର ଅନେକ ଅଂଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉର୍ଜାବାନ, ରାକ୍ଷସ ଓ କେଶାଳୁ ପିଶାଚ ସଦୃଶ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି ଚାଲିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ତାଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଲଫାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି ।