ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ଦଳ ହଜାର-ହଜାର ଭାଗରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛି। ଏହି ବାନର ଦଳ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମିଳନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ସହିତ କେବେ ମିଳନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ— ଏହି ବାନର ଦଳ rampart ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ: କିମ୍ବା ସୀତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ। ଶୁକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁ, ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ରାବଣ ଜ୍ୱଳମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ କହିଲେ— "ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡିବି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କେବେ ମୋର ତୀରଗୁଡିକ ରାଘବଙ୍କୁ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲିଥିବା ଗଛକୁ ମଦୋନ୍ମତ ମହୁମାନେ ଯିଅ ଭଳି ଲଗିବ? କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳିତ ତୀର ଦେଇ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଦେବି, ଯେପରି ଉଲ୍କା ପରି ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରେ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବରେ ଶକ୍ତିହୀନ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ତାରାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇନିଅ। ମୋର ଗତି ସାଗର ପରି, ଶକ୍ତି ପବନ ପରି; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ଏହା ଜାଣିନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ରାମା ମୋର ତୀରଗୁଡିକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ ଦୁଷ୍ଟ ନାଗ ପରି ବିଷଭରା; ଏହିଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା। ରାଘବ ଏଯାଁ ମୋର ଯୁଦ୍ଧଶୌର୍ୟ ଓ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ଯେଉଁ ଧନୁଷ୍ୟ ତୀରର ଟିପ୍ସରେ ବୀଣା ପରି ଚାଲିଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟର ଗର୍ଜନ, ତୀରର ରଣକ, ଦୁଃଖିତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ପରି ପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଚଳାଇବି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଯମ ଓ କୁବେର ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏଉଁ ଗ୍ଲୋରିଅସ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପ୍ଚଚିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ରାମ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ରହ୍ୟ ସାଗରକୁ ବାନର ଦଳ ସହିତ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଅପୂର୍ବ। ମୁଁ ଏହିପରି ସେତୁ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିନଥାଏ; ତଥାପି ବାନର ଦଳର ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁମାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।" "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଚୁପଚାପ ବାନର ଦଳକୁ ଭିତରେ ଗୁସି, ତାଙ୍କର ଆକାର, ଶକ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ ବାନର ନେତା ଅଛନ୍ତି ଜାଣିବା। ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରିୟ, କେଉଁ ଅଗ୍ରଗାମୀ, କେଉଁ ବାନର ଏହି ଦଳର ନାୟକ— ସବୁ ଜାଣିବା।" "ଏହି ବିଶାଳ ସାଗର ଉପରେ କିପରି ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ମହାତ୍ମା ବାନରମାନଙ୍କର ଶିବିର କିପରି— ଏହି ସବୁ ଜାଣିବା। ରାମଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଶକ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସୌର୍ୟ— ଏହି ସବୁ ଠିକ ଭଳି ଜାଣିବା। କେଉଁ ବାନର ଦଳର ନାୟକ? ସବୁ ତଥ୍ୟ ଜାଣି, ଶୀଘ୍ର ଫିରିଆସିବା।" ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ବାନର ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ବାନର ଦଳକୁ ଭିତରେ ଗୁସିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ଦଳର ଆକାର ଅନୁମାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଅପାର, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର। ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଝରଣା, ଗୁହା, ସାଗର ତୀର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ବାନର ଦଳ ବିସ୍ତାରିତ; କେଉଁଠି ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି, କେଉଁଠି ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସବୁଠି ଉତ୍ସୁକ। ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଦଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅଚଳ, ଭୟଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଶକ୍ତିର ସାଗର ପରି। ଏହି ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଭୀଷଣ ଦୁଇ ଗୁପ୍ତ ରାକ୍ଷସକୁ ଚିହ୍ନି, ଶୁକ ଓ ସାରଣକୁ ଧରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ: "ଏହି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଲଙ୍କାକୁ ଚର ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି।" ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଜୀବନ ନିମିତ୍ତେ ଦୁଃଖିତ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ମୃଦୁ ଶ୍ରୀମାନ୍, ଆମେ ଦୁଇ ଜଣ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ଦଳ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।" ରାମ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳକୁ ନିବିଶ୍ୱ, ହସି କହିଲେ: "ତୁମେ ଦଳ ଓ ଆମକୁ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ତୁମର କାମ ଶେଷ, ଚାହିଲେ ଫିରିଯାଅ। କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ କିଛି ଅଛି, ତାହା ଆଉ ଦେଖ; କିମ୍ବା ବିଭୀଷଣ ତୁମକୁ ସବୁ ଦେଖାଇଦେବ।" "ଧରାଯାଇଛ, ତୁମେ ଜୀବନ ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଭୀଷଣ, ଏହି ଦୁଇ ଚର, ରାତିରେ ଚରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ସଦା ହାନି କରୁଥିବା, ଛାଡିଦିଅ।" "ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଧନର ଭାଇ, ମୋର ଏହି କଥା ଯାଉଁଠି କହିଦିଅ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ସୀତାକୁ ମୋଠୁ ଚୋରି ନେଇଥିଲ, ଏବେ ତାହା ଦେଖା, ତୁମର ଦଳ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ।" "ଆଗାମୀ ସକାଳେ ଲଙ୍କାର rampart ଓ ଦ୍ୱାର ଦେଖ, ଏବଂ ମୋର ତୀରରେ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖ।" ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଶୁକ ଓ ସାରଣ "ଜୟ!" କହି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ବିଭୀଷଣ ଆମକୁ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ନେଇଥିଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା।