ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବୃହତ୍ ସେତୁ ତିଆରି କରି, ଏହି ରାଘବ—ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି—ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଦୂର କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ମହାସାମରେ ହଜାର-ହଜାର ଭାଲୁ ଓ ବାନର ସେନା, ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ପୃଥିବୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଛନ୍ତି। ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଓ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମିଳନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳନ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଦୂତ ଶୁକ ଲଙ୍କାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସେନା ଶୀଘ୍ର ଦୁର୍ଗ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ—କିମ୍ବା ସୀତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଶୁକଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରକ୍ତିମ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲା। ସେ କହିଲେ: “ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ—ସମସ୍ତେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସୀତାକୁ ଦେବିନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କେବେ ମୋ ବାଣଗୁଡିକ, ମଦୋନ୍ମତ ମୌମାଛି ଭଳି ବସନ୍ତ କାଳର ଫୁଲ ଗଛକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ରାଘବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ? କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଶର ବାଣରେ ଦହିଦେଇ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ କରିଦେବି, ଯେପରି ଶଳଭ ରାତିରେ ଗଜକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ? ମୋ ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି, ସମସ୍ତ ତାରାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଯେପରି ନେଇଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦଳିଦେବି। ମୋ ଗତି ସମୁଦ୍ର ସମ, ଶକ୍ତି ପବନ ସମ; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଏହି କଥା ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାଁନ୍ତି। ମୋ ତୁଣୀରର ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ ବାଣ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କାମନା କରିଛନ୍ତି। ମୋ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରତାପ ଓ ମୋ ଧନୁଷ୍ୟ, ଯାହା ବାଣର ଛଡ଼ାର ସଙ୍ଗୀତ ଭଳି, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ମୁଁ ଚଳାଇବି, ଏହାର ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜିବ, ଲୋହା ବାଣର ଲଗା ଝଙ୍କାର ତାହାରେ ମିଶିବ, ଏବଂ ଏହା ଏକ ବିପୁଳ ନଦୀ ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହେବ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଭଳି ସହସ୍ର ନୟନଧାରୀ, ବା ବରୁଣ, ବା ଯମ, ବା କୁବେର—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଉଁବେଳେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ବାନର ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଏବଂ ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ରାମ ଏହି ଅଗମ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ବାନର ସେନା ସହିତ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରିବା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉଦ୍ୟମ। ମୁଁ କେବେ ଭାବିନଥିଲି ଏପରି ସେତୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିବା ଦରକାର। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେନାର ଆକାର, ଶକ୍ତି, ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ବାନରମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣ; ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ କିଏ, ଆଗରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ କିଏ ଶୂରବୀର ତାହା ଜାଣ। କେମିତି ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା, ସେହି ବିଶାଳ ଜଳରାଶି ଓ ବାନରମାନେ କେଉଁଠି ଶିବିର କରିଛନ୍ତି, ଏହି ସବୁ ତଥ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ। ରାମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ, ଶକ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତାପ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣି ଆସ। ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କିଏ କରୁଛି, ଏହି ସବୁ ତଥ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣି, ଶୀଘ୍ର ଫେରି ଆସ।" ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସ, ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଅପରିଚିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ବିପୁଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନାର ଆକାର ଅନୁମାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ସେନା ଓ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଝରଣା, ଗୁହା, ସମୁଦ୍ର କୂଳ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉପବନରେ ବିସ୍ତାରିତ; କେହି ପାର୍ ହେଉଛନ୍ତି, କେହି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହିତ। ଏହି ସେନା ଅଚଳ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଭୀଷଣ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରତାପର ଧାରୀ—ସେ ଦୁଇ ଲୁଚିଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଧରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ହେ ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରହକାରୀ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଚର ଭାବେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।” ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଜୀବନ ନେଇ ଆଶଙ୍କିତ ହେଲେ; ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ ଦୟାମୟ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏହି ସେନାର ସବୁ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସ୍ମିତ ମୁଖେ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯଦି ସମଗ୍ର ସେନା ଓ ଆମକୁ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ତେପରି ଫେରିଯାଅ। ଯଦି କିଛି ଅଦେଖା ଅଛି, ବିଭୀଷଣ ତୁମକୁ ଏହା ଆଉ ଦେଖାଇଦେବେ। ତୁମେ ଧରାଯାଇଛ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ନେଇ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଭୀଷଣ, ଏହି ଦୁଇ ରାତିଚର ଚରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" "ତୁମେ ଲଙ୍କାରେ ଗିଏ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ମୋ କଥା କହିବା: ଯେ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲ, ଏବେ ସେଇ ଶକ୍ତି ସେନା ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ଦେଖାଅ। କାଲି ସକାଳେ ଲଙ୍କାର ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଦେଖିବା, ଏବଂ ମୋ ବାଣରେ ରାକ୍ଷସ ସେନା କିପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବ ତାହା ଦେଖିବା।" ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, "ଜୟ ହେଉ" ବୋଲି କହି, ଚଳିଗଲେ।