ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ, ଯିଏ ବୀରଧ, କବନ୍ଧ ଓ ଖରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୀତାଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଏବେ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ରୂପେ ଦଣ୍ଡବାନ୍ଧା ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି, ଲବଣାମୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସେନା, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି। ରାକ୍ଷସ ସେନା ଓ ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ କେବେଁ ମିଳନ ହେବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେଁ ମିଳନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ: ବା ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କର, ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ। ଶୁକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ପରି ଜଳୁଥିବା, କହିଲେ: "ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଭୟରେ ବି ଥିଲି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ଯଦି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ଥିଲେ ବି, ମୁଁ କେବେଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।" "ମୋର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛକୁ ମଧୁପାନରେ ମତ୍ତ ମଖିମାନେ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେପରି କବେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ? କବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଶିଖାସମ ବାଣରେ ଦଗ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଦେବି, ଯେପରି ଉଲ୍କା ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରେ? ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅପହରଣ କରିଦେବି, ଯେପରି ସୂର୍ୟ ତାରାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ନେଇଯାଏ।" "ମୋର ତ୍ୱରା ସମୁଦ୍ର ସମ, ଶକ୍ତି ବାୟୁ ସମ; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଏହି ଜଣିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ରାମ ମୋ ତୁଣୀରର ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପସମ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି। ରଘୁନାଥ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ବୀରତା ଓ ବିପୁଳ ବାଣବିଦ୍ୟାକୁ ଜଣିନାହାନ୍ତି। ମୋର ଧନୁଷ, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ଗଜ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଦୁଃଖିତମାନେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ଲୋହା ବାଣର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ଏହା ଏକ ବିପୁଳ ନଦୀ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।" "ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନିବାଣ ଧାରୀ ଯମ, କିମ୍ବା କୁବେର ବି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।" ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପ୍ରଶସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗର ପଚିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବାପରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବେ ଭାବିନଥିଲି ଯେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ହେବ। କିନ୍ତୁ ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆକାର କେତେ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ବାନର ଭେଷରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ସେନା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର, ତାଙ୍କ ଆକାର, ଶକ୍ତି ଏବଂ କିଏ କିଏ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣ। କିଏ ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ, କିଏ ଅଗ୍ରଗାମୀ, କିଏ କୁଶଳ ନାୟକ, ଏବଂ କିପରି ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା, ସେହି ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ନେଇ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ। ରାମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ, ଶକ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବୀରତା, ଏହି ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିକି ଆସ।" ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ବିର ଓ ବାନର ଭେଷରେ ରାକ୍ଷସ, ବାନର ସେନା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହାର ଅପାର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଦେଖି ଚମକିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସେନା ମାନ୍ୟ ପାହାଡ଼, ଜରଣା, ଗୁହା, ସମୁଦ୍ର ତଟ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ଥିଲା। ସେମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ଅପାର, ଅଚଳ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଭୀଷଣ ଏହି ଦୁଇଁ ଗୁପ୍ତଚର ଚିହ୍ନି, ଧରି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। "ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକ ଓ ସାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁପ୍ତଚର ଭାବରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି," ବିଭୀଷଣ କହିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଇଁ ଗୁପ୍ତଚର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଜୀବନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଭୟଭୀତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ହେ ଦୟାମୟ, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହି ସେନା ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ହସି କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଆମକୁ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ତୁମର କାମ ସମାପ୍ତ, ତେବେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଫେରିଯାଅ। କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ କିଛି ଅଛି କି? ତାହା ଦେଖିନିଅ, କିମ୍ବା ବିଭୀଷଣ ତୁମକୁ ସବୁ ଦେଖାଇଦେବେ।" "ଏବଂ ତୁମେ ଧରାପଡ଼ିଥିଲେ ବୋଲି ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ବିଭୀଷଣ, ଏହି ଦୁଇଁ ରାତିବିହାରୀ ରାକ୍ଷସ ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମହାଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ: ଯେ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲ, ସେହି ଶକ୍ତି ଏବେ ଦେଖାଅ, ତୁମ ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହ।" "ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ଲଙ୍କାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଦେଖିବ, ଏବଂ ମୋର ବାଣରେ ରାକ୍ଷସ ଦଳ କିପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବ ତାହା ଦେଖିବ।" ଏହିପରି ଭାବେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବର ତୀବ୍ର ଉତ୍ତେଜନା ଓ ମହାନ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।