ଏହି ଦିନ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟର ଦିନ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ପୂଜ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିଛି। ମୋର ଯଜ୍ଞ ଏବେ ସଫଳ ହେଲା, ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଏମିତି ମହାନ ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ରାଜା ଆଦରରେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶାହ ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଚାଲିଥାଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି।" "ଏହିଠାରେ, ହେ କୌଶିକ, ଆପଣ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ହିସ୍ସା ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ," ବୋଲି ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ। ପୁଣି ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହୋଉ! ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତାପ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ?" "ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଚାଲିବା ଅଗ୍ରଗତି ହାତୀଙ୍କ ସମାନ, ବାଘ ଓ ବୃଷଭଙ୍କ ଦେହ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ତାଲୱାର, ତୁଣୀର ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ରୂପରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁଇଜଣ ଯୁବ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।" "ଏମିତି ଦେବଲୋକର ଅମରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେମିତି ଏସିଗଲେ ନିଜେ, କିପରି ଏଠାକୁ ପଦେପଦେ ଆସିଲେ, କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ଏମାନେ କାହାର ପୁଅ, ମୁନିବର?" "ଏମିତି ଅତି ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶୂରବୀର, କାହାର ପୁଅ ଏମାନେ, ହେ ମହାମୁନି? ଏମାନେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସେପରି ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।" "ଏମାନେ ଦେହ, ଚେଷ୍ଟା, ଚଳନରେ ଏକାପରି, କାକପକ୍ଷ ଦଳ ସମାନ କେଶ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି।" ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସୁକ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି କହିଲେ, "ଏମାନେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ।" ସେ ଏମାନେ କିପରି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିଲେ, କିପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଅବିଘ୍ନରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ବିଶାଳା ନଗର ଦର୍ଶନ କଲେ, ସେସବୁ କଥା କହିଲେ। ଏହା ସହିତ ଅହଳ୍ୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କର ଗୌତମଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃମିଳନ, ଏବଂ ଏଠାକୁ ମହାଧନୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିବା—ଏସବୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ମହାରାଜା ଜନକଙ୍କୁ ସାମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ସୂଚନା ଦେଲେ ଏବଂ ଅବାକ୍ ହେଇ ଚୁପ୍ ହେଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିଶ ଶର୍ଗ କଥା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କଥା ଶୁଣି ଶତାନନ୍ଦ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭୂତି କଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଲୋମ ଉଠିଗଲା। ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଶତାନନ୍ଦ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ମାତା ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେ କି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ? ମୋର ମାତା ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ସେ କି ରାମଙ୍କୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ? ଏବଂ ପୁରୁଣା ଘଟଣା, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା, ତାହା କି ରାମଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା? ମୋର ମାତା, ଯିଏ ଋଷିପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କି ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ? ମୋର ଗୁରୁ କି ଏହି ମହାନାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ? ଏହି ଦୟାମୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଗୁରୁ କି ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ ଦେଇଥିଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପକ୍ଷରୁ କିଛି ବାକି ରହିନାହିଁ; ତୁମ ମାତା ଓ ତୁମ ପିତା ପୁନଃମିଳିତ ହେଲେ, ଯେପରି ରେଣୁକା ଓ ଭାର୍ଗବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶତାନନ୍ଦ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସ୍ୱାଗତ ଆପଣଙ୍କୁ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଅଜୟ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଉପରି ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସ୍ଥା ରଖିଛି। ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି ଧନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ରାମ, କାରଣ ଏମିତି ମହାନ କୌଶିକପୁତ୍ର ତୁମର ରକ୍ଷକ।" "ଏବେ ମୋ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ବଡ଼ ଋଷି କୌଶିକଙ୍କ ଏହି କଥା ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।" "ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଧର୍ମପାଳକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଜନସମୃଦ୍ଧିରେ ନିରତ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁଶନାଭ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। କୁଶନାଭଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି ଏବଂ ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନି।" "ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏକଥରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ଅନେକ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।" "ସେ ଆଶ୍ରମ ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମ—ଫୁଲ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହୁଥିବା, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନେ ଘୁରୁଥିବା, ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥାନ୍ତି।" "ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ, କେହି ପାଣି, କେହି ବାୟୁ, କେହି ଗଛର ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ଖାଇ ବଞ୍ଚିଥିବା, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ଶାମ୍ୟ, ଦମ, ଦୋଷ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ମୁନିମାନେ ତଥା ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ।" ଏଭଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାର ଅଦ୍ଭୁତ ଗାଥା, ଶତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ କଥାହେଉଛନ୍ତି।