ଏହି ବିଭାଗରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଘଟଣାଗୁଡିକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଏକ ଜୋଡା ଗାଥାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି: ଏକ ସମୟରେ, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଜନକଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ଶତ-ଶତ ଗାଡି ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଇଛି। ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଆମେ କେଉଁଠି ବସିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଜଳ ଭରିଥିବା ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନକ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଯଜ୍ନ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧୁର୍ୟ ନେଇ, ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବାହାରିଗଲେ। ଧର୍ମରେ ପ୍ରଧାନ ଜନକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଜନକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଯଜ୍ନର ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ରଗତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଏହାପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା ଉଚିତ ଭାବରେ ମିଶିଲେ। ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମିଶିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ଜନକ ହାତ ଜୋଡି ଆଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଆସନରେ ବସିଲେ; ରାଜା, ପୁରୋହିତ, ଅନ୍ୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ଯଥାଯଥ ଆସନରେ ବସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଜନକ କହିଲେ, “ଆଜି ମୋର ଯଜ୍ନ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି। ଆଜି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି; ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହି ମୁନି ମୋ ଯଜ୍ନକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଯଜ୍ନ ପରିସରକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଜନମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ତେଣୁ, କୌଶିକ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏଭଳି କହି, ରାଜା ଜନକ ହାତ ଜୋଡି ଆଦରରେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ସହ ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ବିରାଟ ହାତୀର ଚାଳ, ବାଘ ଓ ବଳଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚଉଡ଼ା ପଦ୍ମ ପରି ଚକ୍ଷୁ, ତଳୱାର, ତୀର, ଧନୁ ଧରିଥିବା, ଅଶ୍ୱିନୀମାନଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର, ଯୁବାବସ୍ଥାର ସୀମାରେ ଅଟୁଟ। ଏମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ବୃହତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି, କାହା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, କାହାର ସନ୍ତାନ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମହାତ୍ମା ଜନକ, ଏମାନେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବାସ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ନ ବିଘ୍ନର ନିବାରଣ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଆଗମନ, ଏବଂ ବିଶାଳାର ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଅହଳ୍ୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ଗୌତମଙ୍କ ସହ ପୁନଃମିଳନ, ଏଠାକୁ ବଡ଼ ଧନୁର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିବା ବିଷୟରେ ବି କହିଲେ। ଏପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହି ଚୁପ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଶତାନନ୍ଦ, ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ, ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଅନୁଭୂତି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ କୁଣ୍ଡଳି ଉଠିଲା। ଶତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭାବିଲେ। ସେ ଦୁଇ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ମାତା ଅହଳ୍ୟା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଅନୁସ୍ଥିତ, ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ କି? ମୋର ମାତା ଅହଳ୍ୟା ରାମଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ କି? ପୁରାତନ ଘଟଣା, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା, ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ କି? ମୋର ମାତା ଗୌତମଙ୍କ ସହ ପୁନଃମିଳନ ହୋଇଥିଲେ କି? ଗୌତମ ମୁନି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ କି? ଗୌତମ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ କି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କାମ ଅନାବୃତ ରହିନାହିଁ; ଅହଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଗୌତମଙ୍କ ସହ ପୁନଃମିଳନ ହୋଇଛି, ଯେପରି ରେଣୁକା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସହ ମିଶିଥିଲେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶତାନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଆପଣ ସୁଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଅଜୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷି ହୋଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପାର, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଛି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଆପଣ ଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷକ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଗାଥା କହିବି; ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେ ବହୁଦିନ ଧରି ଧର୍ମ ଅନୁସାରୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଜନମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ।” ଏଭଳି ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥା ଏକ ସ୍ନେହମୟ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ରୂପରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଏକତାରେ ଏକତାରେ ଚାଲିଥାଏ।