ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଘଟିଲା—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଗର, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ, ତାଙ୍କର ତଟକୁ ଛାଡି ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଫାନିଲା। ଶତ୍ରୁଙ୍କର ନାଶକ ରାଘବ, ଏହି ଉଫାନିଥିବା ସାଗରକୁ ଚାଲିଯିବା ନାହିଁ, ସେ ନଦୀ ଓ ଝରଣାର ନାଥ ସାଗର ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରୁ ସାଗର ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ଉଦୟ ପର୍ବତ କିମ୍ବା ମେରୁରୁ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଦିଲେ। ସାଗର ଦେବତା ସାପ ମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାଦେଲେ, ଯେଉଁ ସାପଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲା, ଶୁଧ୍ଧ ବେରିଲ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନା ଗହଣା ରେ ସଜିଥିଲେ। ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲଟସ ପତ୍ର ପରି ଚଉଁ ଆଖି, ମୁଣ୍ଡରେ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ରହିଥିଲା। ସେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ଗହଣା, ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମିତ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଅନେକ ଧାତୁ ସହିତ, ହିମବତ ପର୍ବତର ଧାତୁ ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଏକ ଅନୁକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, ମୃଦୁ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅଯାଉଥିବା ଅନେକ ନଦୀ, ଭୟଙ୍କର ମକର ଓ ଅସ୍ଥିର ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା ଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଗର ଦେବତା ପ୍ରଥମେ ଅନେକ ଆକାରର ଦେବମାନେ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରଞ୍ଜଳି ହେଇ, ତିନି ରାଘବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁ ହାତରେ ଧନୁ ଧରିଥିଲେ। ସାଗର କହିଲେ—“ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି, ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଚିରନ୍ତନ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ମୋର ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ଏହି—ମୁଁ ଗଭୀର ଓ ଅତିକ୍ରମଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ଯଦି ମୁଁ ସାଧାରଣ ହେଉଥାନ୍ତି, ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ; ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି। ଆଶା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ, ରାଜକୁମାର; ମୋତେ ଅନେକ ମକର ଓ ଘଣ୍ଟି ଭରିଥିବା ଜଳ ଅଟକିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ କରିବି, ଏହାକୁ ସହିଯିବି; ତୁମର ସେନା ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ, ମକରମାନେ ବାଧା ଦେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ବାନରମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଅତିକ୍ରମଣକୁ ଭୂମି ପରି ଦୃଢ଼ କରିଦେବି।” ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ହେ ବରୁଣ ନିବାସ, ମୋ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଅଚୁକ—କେଉଁ ଦିଗକୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବି?” ସାଗର ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚମକୁଥିବା ସାଗର ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମୋର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ଡ୍ରୁମକୁଳ୍ୟା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ଯେପରି ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚୋର, ଆଭୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ, ମୋର ଜଳ ପିଉଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି ପାପୀ ଦୂଷଣ ସହିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମ ଅଚୁକ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର, ରାମ, ଏଠାରେ ପ୍ରୟୋଗ କର।" ସାଗରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଏହି ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସାଗରରୁ ଦୂର ଡ୍ରୁମକୁଳ୍ୟା ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ମାରୁକାନ୍ତାର ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କଲା, ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ତୁଫାନ ଓ ଆପ୍ରାଦ୍ଧ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ବିଧ୍ୱସ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ପୃଥିବୀ ଦୁଃଖ ରେ ମଣ୍ଡିଗଲା, ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରୁ ଏକ ଗହ୍ବର ମୁଁଠୁ ତଳଭୂମିରୁ ଜଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ଏକ କୁଆଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ‘ଘାଉ’ ଭାବେ ଜଣାଯାଉଥିଲା, ଏଠାରେ ସାଗରପରି ଜଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା। ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିର୍ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ ତଳଭୂମିର ଜଳ ଶୁଖିଗଲା। ମାରୁକାନ୍ତାର ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଶୁଖିବା ପରେ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଶୂର, ଏଠାରେ ମାରୁକାନ୍ତାରକୁ ଏକ ବର ଦେଲେ। ସେ ବର ଦେଲେ—ଏଠାରେ ଗୋବାସ, ଅଳ୍ପ ରୋଗ, ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଓ କନ୍ଦ, ଅଧିକ ସ୍ନେହ, ଅଧିକ ଦୁଧ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ଥିବ। ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର ଦ୍ୱାରା ମାରୁକାନ୍ତାର ନିରାପଦ ଓ ଶୁଭ ମାର୍ଗ ହେଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦହିଯିବା ପରେ, ସାଗର ନଦୀର ନାଥ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ—“ଏହି ମୃଦୁ ନଳ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କର ବର ରହିଛି ଓ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ଏହି ଉତ୍ସାହି ବାନର ମୋ ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପିତା କରିଥିଲେ।” ଏପରି କହି ସାଗର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ନଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ମକର ଭରିତ ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କରିପାରିବି, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କର କୌଶଳ ଅନୁସୃତି, ଯେପରି ସାଗର ଦେବତା କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଦଣ୍ଡ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାବି; ରାଗ, ଉପଶମ କିମ୍ବା ଅକୃତଜ୍ଞକୁ ଦାନ ଦେଇବାରେ ଲଜ୍ଜା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ରାଘବଙ୍କର ସେତୁ ତିଆରି ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଉଥିଲା, ଦଣ୍ଡ ଭୟରୁ ତଳ ଦେଇ ଦୂର୍ଗମ ମାର୍ଗ ଦେଲେ। ମୋ ମାତା ମନ୍ଦରା ପର୍ବତରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ବର ପାଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୋ ପରି ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ମହିଳା।’ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପରି; ସେ ମୋତେ ଏହି ସତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଛନ୍ତି, ହେ ସାଗର। ତୁମେ ଅନୁରୋଧ କରିନଥିଲେ, ମୁଁ ମୋ ଗୁଣ କହିନଥାନ୍ତି। ମୁଁ ବରୁଣ ନିବାସ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସେତୁ ତିଆରି କରିପାରିବି; ତେଣୁ, ଆଜି ଏହି ବାନରମାନେ ସେତୁ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ରାମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶତ-ଶତ ହଜାରରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଲାଘିଲେ। ବାନର-ସେନାର ନେତାମାନେ, ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଏହାକୁ ଟାଣି ନେଇ ସାଗର ପାଖକୁ ଆଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।