ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଯେଉଁଠି ତିନି ରାତି ଧରି ସମୁଦ୍ରର ପୂଜା ଓ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠି ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କର ମହାପତି, ତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇଲେନି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ରୂପ ଉଦ୍ଭାସିତ କଲେନି। ରାମଙ୍କର ଏତେ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶ୍ରମ ପରେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଉପେକ୍ଷା କଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା। ସେ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ନିଜେ ଆସି ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଉନି; ଶାନ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସରଳତା ଓ ମୃଦୁ ଭାଷା ଯଥା ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ସେମାନେ କେବଳ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା, ଦୁଷ୍ଟତା, ଅହଂକାର ଓ ଅନିୟମିତ ବ୍ୟବହାର ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦେଖାଇବାରେ ଏହି ଜଗତ୍ ସମ୍ମାନ କରେ। କେବଳ ସମ୍ମତି ଦ୍ୱାରା କିଏ ମହିମା ଓ ବିଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିପାରେନି। ଏହି ଜଗତ୍ରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କେବଳ ମୃଦୁତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏନି; ଆଜି ମୁଁ ମୋ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମକରମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇବି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କେମିତି ଜଳରେ ଉଛ୍ୱାସିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଜଳକୁ ଅଟକାଇଦେବେ; ଦେଖ, ମୁଁ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଶରୀର କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇବି। ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ହାତୀର ଶଣ୍ଡ, ଶଙ୍ଖ ଓ ମୁକୁତାର ଗୁଚ୍ଛ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଛ ଓ ମକର ଅଛି। ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇବି; ମକରମାନଙ୍କର ଏହି ନିବାସ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୂର୍ବଳତା ଭାବିଛି। ମୋ ଧନୁଷ ଓ ବିଷ ଅପର ଅସ୍ତ୍ର ଆଣିଦେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇବି—ବାନରମାନେ ପଦେ ପଦେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତୁ। ଆଜି, ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ରୋଷରେ ମୁଁ ତାହାକୁ ଉତ୍ରାସିତ କରିଦେଇବି, ତାହାର ସୀମା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ହଜାର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା। ମୁଁ ମୋ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସୀମାର ନାଶ କରିଦେଇବି ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେବତା ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଉତ୍ରାସ କରିଦେଇବି। ଏପରି କହି, ରାମ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ୱଳି, ଅପରାଜେୟ ହେଇଗଲେ; ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି। ସେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ତୀବ୍ର ଶର ଦେଇଲେ। ଏହି ଦ୍ରୁତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳକୁ ଭେଦ କରି, ଭିତରେ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ। ସମୁଦ୍ର, ମାଛ ଓ ମକରରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଉଛ୍ୱାସିତ ହେଇ, ପବନର ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କରିଲା। ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର, ତରଙ୍ଗ ଓ ଶଙ୍ଖର ଶ୍ରେଣୀରେ ଆବୃତ, ଧୂଆଁ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଜଳରେ ଉତ୍ରାସିତ ହେଲା। ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ଓ ଅଗ୍ନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ, ଏବଂ ତଳଭୂମିରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ରାସିତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରର ରାଜାଙ୍କର ତରଙ୍ଗ, ଶିର ଉଠାଇ, ଏକ ହଜାର ମାଣ୍ଡା ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଉଛ୍ୱାସିତ ହେଲା। ଭାରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ତରଙ୍ଗର ଅନେକ ଶକ୍ତି, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମହାମକର ଉଛ୍ୱାସିତ ହୋଇ ଉତ୍ରାସ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା। ଏପରି ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଠି ରାଘବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିବାରେ ଦେଖି, ଧନୁଷକୁ ଧରି ‘ନାହିଁ!’ ବୋଲି କହିଲେ, ରାମ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୱାସ ନିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହି କ୍ରୋଧ ଛଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ହେ ନାୟକ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ବିଷୟରେ ଆଜି ପୂରଣ ହେବ; ତୁମ ପରି ଏଉଁ ମହାପୁରୁଷ କ୍ରୋଧରେ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହେଇନାହାନ୍ତି—ତୁମ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରି ଦେଖାଯାଉ। ଏହିପରି, ଆକାଶରୁ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସୁରର୍ଷିମାନେ ‘ହାୟ!’ ବୋଲି ଶବ୍ଦ କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ‘ନାହିଁ!’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏଉଁପରେ ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବୈଶିତିଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ, ରଘୁବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୁଦ୍ରକୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତଳଭୂମି ସହିତ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇବି, ମହାସମୁଦ୍ର। ମୋ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତୁମ ଜଳ ଜଳି ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରେ, ତୁମ ଶୂନ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରୁ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠିବ। ମୋ ଧନୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଝଡ଼ରେ, ବାନରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଅପାର ତୀରକୁ ପଦେ ପଦେ ଅତିକ୍ରମ କରିଯିବେ। ତୁମେ ମୋର ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଭାବ ଚିନିପାରୁନାହା; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ନିବାସ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଦଣ୍ଡ ଅନୁଭବ କରିବ। ରାମ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଧନୁଷରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ପରି ଅସ୍ତ୍ର ଏକ ଲଗାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଟାଣିଲେ। ରାଘବ ହଠାତ୍ ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, ଆକାଶ ଗର୍ଜନ କଲା, ପର୍ବତ ଉପ୍ରେ ଉପ୍ରେ ଉତ୍ପାତ ହେଲା। ଅନ୍ଧକାର ଜଗତକୁ ଆବୃତ କଲା, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଚମକିଲେନି, ହ୍ରଦ ଓ ନଦୀ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ରାସିତ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରାଗୁଡିକ ସହିତ ବାକ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲେ; ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲା। ଏପରି, ଆକାଶ ଶତଶତ ଉଲ୍କାର ଆଲୋକରେ ଚମକିଲା, ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳରୁ ଏକା ଶବ୍ଦର ଗର୍ଜନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେବୀୟ ପବନ ବହିଲା, ଡାଳ ଉଖାଇ ମେଘ ଉଠାଇ ନେଲା। ପର୍ବତ ଶିର ଉଖାଇ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଆକାଶରେ ବଡ଼ ମେଘ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା। ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ରାସ ସହିତ ଉଲାସ ଶବ୍ଦ କଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ରାସିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ହେଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଉତ୍ପାତ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀ, ତରଙ୍ଗ ଓ ଜଳ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ। ଏହିପରି ଅତିବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ, ମହାସମୁଦ୍ର ଅପାର ତୀରକୁ ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ଅତିକ୍ରମ କରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳରେ ବିକ୍ଷୋଭ ଘଟାଇଲା।