ସମୁଦ୍ରତଟରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଦର୍ଭ ଘାସ ପିଛାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦୁଇହାତ ଯୋଡି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଶୟନ କଲେ। ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ତାଙ୍କର ନାଗ ଚୁଆଁ ପରି ଭାବିଥିବା ଭୁଜାକୁ ଶୋଇଥିଲେ, ଏହି ଭୁଜା ସୁନା ଅଳଂକାର ଓ ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ ବ୍ରାସଲେଟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଭୁଜାକୁ ଆଦରଣୀୟ ନାରୀମାନେ ପୂର୍ବେ ସ୍ନେହରେ ଛୁଇଁଥିଲେ। ଏହି ଭୁଜା ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇଥିଲା, ଉଦୟ ରବିର କିରଣ ପରି ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଭୁଜା ଏକଦା ସୀତାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଶୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଟକ୍ଷକ ନାଗ ପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଏହା ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଭୁଜା ପ୍ରଳୟ ସମୟର ଭୟଙ୍କରତା ନେଇ ଆସେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ମିତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ସମୁଦ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଇ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାମ ଭୁଜା କମାନ୍ଧାର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା, ଡାହାଣ ଭୁଜା ଏକ ବଡ଼ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଭଳ ଭୁଜା ଉପରେ ଶୋଇ ଥିଲେ, ଏହି ଭୁଜା ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଦାତା ଭଳି, ରାମ କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ପାର କରିବି, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି।" ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ବିଶାଳ ଭୁଜା ଧାରୀ ରାମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମହାସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶୋଇ ରହିଲେ, ମୁନିମାନେ ଯେମିତି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏହିପରି କୁଶ ଘାସ ଦେଇ ମାଟି ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ରାମ ତିନି ରାତି ଅତିତ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏଠାରେ ତିନି ଦିନ ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା ଓ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। କିନ୍ତୁ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଏତେ ପୂଜା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଲା। ସେ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ନିଜେ ଆସୁନାହିଁ। ଶାନ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସରଳତା, ମୃଦୁ କଥା— ଏହି ଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ଫଳ ଦେଉଛି, ଅଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯିଏ ନିଜକୁ ଗୁଣୀ କହେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଭିମାନୀ, ଅନିୟମିତ— ସେଠାରେ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଏ। କେବଳ ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା କି ପ୍ରଶଂସା, କି ଯଶ ମିଳେନି। ଏହି ଜଗତରେ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କେବଳ ମୃଦୁତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏନି। ଆଜି ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମକର ଓ ତାହାର ବାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଉଛି। ଦେଖ, ଏହି ଜଳରେ କେମିତି ମକରମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ହେବେ, ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନେ କେମିତି ଭଙ୍ଗିଯିବେ। ଏଠି ମହାମାଛ, ହାତୀର ତଣ୍ଡ, ଶଙ୍ଖ ଓ ମୁକ୍ତା ରାଶି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଛ ଓ ମକର ଅଛି। ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି, କାରଣ ଏହି ମକର ନିବାସ ମୋ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିଛି। ମୋ କମାନ ଓ ବିଷ ନିବିଡ଼ ତୀର ଆଣିଦେ, ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି— ଭାନରମାନେ ପଦେ ପଦେ ପାର ହେବେ। ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ କ୍ରୋଧରେ ଏହା ଉତ୍ପାତିତ ହେବ, ତଟ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ଏହି ଜଳର ହଜାର ତରଙ୍ଗ ଉଠିଯିବ। ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସୀମା ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଉଛି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ ଉଠିଯିବେ।" ଏପରି କହି, ରାମ କମାନ ହାତରେ ଧରି, ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଅପରାଜେୟ ହେଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର କମାନ ଟାଣିଲେ, ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ତୀର ସମୁଦ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଯାଇଲା। ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀବ୍ର ଓ ପ୍ରଭଳ ତୀର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସର୍ପମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ମହାସମୁଦ୍ର ମାଛ ଓ ମକରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା, ବାୟୁର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଲା। ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଓ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ସମୁଦ୍ର ଧୂଆଁ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ହଠାତ୍ ଉତ୍ପାତିତ ହେଲା। ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ ଓ ଅଗ୍ନି ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସର୍ପମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଶିଖର ଧାରଣ କରି ହଜାରେ ଉଠିଲା। ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗ, ଚଞ୍ଚଳ ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମହାମକର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମୁଦ୍ର ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଠି ଦୃଢ଼ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର କମାନ ଟାଣିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର କମାନକୁ ଧରି, "ନ କର" ବୋଲି କହିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। "ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବୀର, ଆଜି ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେବ। ତୁମ ପରି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମ ଉଚିତ ଚରିତ୍ର ଦୀର୍ଘ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉ।" ଏହିପରି ଆକାଶରୁ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସୁରର୍ଷିମାନେ "ହାୟ!" ବୋଲି ଶବ୍ଦ କଲେ, ବଡ଼ କଣ୍ଠରେ "ନ କର!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏଠାରୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ବଇଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହାପରେ ରାମ, ସମୁଦ୍ରକୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ, ହେ ମହାସମୁଦ୍ର, ପାତାଳ ସହିତ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଛି। ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଜଳ ଜଳିଯିବା ପରେ, ତୁମ ଶୁଷ୍କ ଶଯ୍ୟାରୁ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଯିବ। ମୋ କମାନରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଭାନରମାନେ ପଦେ ପଦେ ସମୁଦ୍ର ପାରି ଯିବେ। ତୁମେ ମୋ ପୁରୁଷକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ, ଅବ୍ୟର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିବାସ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିବ।" ଏପରି କହି ରାମ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ କମାନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦଣ୍ଡ ପରି ଦୀଘର ତୀର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଲଗାଇ ଟାଣିଲେ।