ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଶାର୍ଦୂଳ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଦଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଛି। ଆପଣ ଦ୍ରୁତ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିର ସତ୍ୟ ଜାଣିବା ଦରକାର।” ଶାର୍ଦୂଳ ଆଉ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଏହା ଜାଣିବେ, ଏଠାରେ ଉପହାର, ସମ୍ମିଳନ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ବିଜ୍ଞାପନ କ’ଣ ଉଚିତ?” ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମନେ ଅନେକ ଭାବିଲେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଅର୍ଥବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଶୁକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ଶୁକ, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ମୋ ପକ୍ଷରୁ ନମ୍ରତା ଓ ଦୃଢତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଅ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ନାହିଁ। “ତୁମେ ଏକ ମହାନ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତୁମ ପାଖରେ କୌଣସି ଅଭାବ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ। ତଥାପି, ହେ ବାନର ନାୟକ, ମୋତେ ତୁମେ ଭାଇ ପରି ପ୍ରିୟ। “ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଧୀର ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇଛି, ଏହାର ତୁମର କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ, ସୁଗ୍ରୀବ? ତୁମେ ତୁମର କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯାଅ। “ଲଙ୍କାକୁ ବାନରମାନେ କେହି ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମଣିଷ କିମ୍ବା ବାନରମାନେ ତ ଅତି ଦୂରର କଥା।” ତା’ପରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ରାତିରେ ଚରଣ କରୁଥିବା ଶୁକ ପକ୍ଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଯାଇଲେ। ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଦୂର ଉଡ଼ି, ଶୁକ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ—ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ବଣ୍ଣନା କଲେ। ବାନରମାନେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ଶୁକଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ମାରିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁକଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ଧରି ନେଲେ। ବାନରମାନେ ଶୁକଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଟାଣି ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଘୁଞ୍ଚାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୁକ କହିଲେ— “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଦୂତମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ବାନରମାନେ, ଆପଣମାନେ ଅପରାଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦୂତ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କଥା କହିବେ, ତେଣୁ ସେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ।” ଶୁକଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ରାମ ମନ୍ଦ ଶବ୍ଦରେ ମାନ୍ଦରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ତା’ପରେ ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ— “ମୋତେ ରାବଣଙ୍କ ସହ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ମନ ରେ ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ମୋ ପ୍ରେମୀ, କିମ୍ବା କୃପାପାତ୍ର, କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ; ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ରିତ, ତେଣୁ ବାଲି ପରି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। “ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମ ପୁଅ, ପରିବାର, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହ ମାରିଦେବି; ମୋ ବିଶାଳ ସେନା ସହ ବସ୍ତୁତଃ ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି। “ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିଥିବେ, ସେଠି ଲୁଚି ରହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପଥକୁ ଯାଇଲେ, ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଧରି ରହିଲେ, ତଥାପି ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ହସ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ। “ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ଦେଖୁନି—ନ କିମ୍ପୁରୁଷ, ନ ରାକ୍ଷସ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ଅସୁର। “ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ; ଏବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିବାବେଳେ କ’ଣ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଡେଉଳ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରିଣୀ ସୀତାକୁ ଅପହରଣ କରିଛ; ଯାହାକୁ ନେଇଛ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମହାତ୍ମାକୁ ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହ। “ସେଉଁଠି ରଘୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିଏଁକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବ।” ତା’ପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ଏହିଠି ଯେଉଁଠି ଦୂତ କିମ୍ବା ଚର ନୁହଁ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେଉଁଠି ଏହି ମାନ୍ୟ ନୁହଁ।” “ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମ ଶକ୍ତି ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଚିତ, ଏହି କଥା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।” ତା’ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବାନର ସେନାପତିମାନେ ତୁରନ୍ତ ଶୁକଙ୍କୁ ଧରି, ବନ୍ଧିଦେଲେ। ଶୁକ ଅସହାୟ ଭାବେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ଶୁକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଦୟାର ଦେଖାଇ କହିଲେ— “ମୋ ପଙ୍ଖ ଜୋର ଜୋରେ ଛିଣାଯାଉଛି, ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ହେଉଛି।” “ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି, ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି, ତାହା ସବୁ ମୋ ଉପରେ ଆସୁ—ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।” ଶୁକଙ୍କ ଏହି କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି, ରାମ ବାନରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଦୂତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।” ଏହି ଭାବେ ଘଟଣା ଘଟିଲା ପରେ, ଚବିଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତା’ପରେ ରାମ, ସମୁଦ୍ରତୀରେ ଦର୍ଭା ଚାଲାଇ, ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡି, ବଡ଼ ମହାସମୁଦ୍ର ଆଗରେ ଶୟନ କଲେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ତାଙ୍କ ନାଗର ଚକ୍ରାକାର ଭାବରେ ହାତକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ, ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଧରିଥିବା ହାତ ନେଇ, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁ ହାତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ଶୟନ କଲେ। ସେହି ହାତ ପୂର୍ବେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଉଦୟ ରବି ରଶିମାନେ ପରି ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସୀତା ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଶୟନ କରିଥିବା ସମୟର ଶୃଙ୍ଗାର ସ୍ମୃତିରେ ଅଭିଭୂତ। ସେହି ବିଶାଳ ହାତ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଳୟ ସମ ଦୃଢ଼, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ, ସମୁଦ୍ରତୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାମ ହାତ ଧନୁର ତାଣିର ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଡାହାଣ ହାତ ପ୍ରବଳ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ପରି, ଏହି ବିଶାଳ ହାତରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ କହିଲେ— “ଆଜି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାରି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।