ସୀତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକାର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେହଯୋଗ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଆସିପହଁଚିଲେ। ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମୁଦ୍ର ପାର୍ ହେଇ ଶିବିର କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଦଶ ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ଏହି ବିଷୟରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। ରାବଣଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା – ତୁମର ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉପହାର, ସମ୍ମିଳନ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଷ୍ଟା ବିଜ୍ଞାପନ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ, ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର। ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାସ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଅନ୍ଧାରା ହେଇ, ନିଜ ପଥ ବିଚାର କରି, ଶୁକାଙ୍କୁ – ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ – ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: “ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ ଏବଂ ମୋର ବାର୍ତ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ରତା ଓ ଦୃଢତା ସହିତ କହ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ନୁହେଁ। ବଡ଼ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତୋର କୌଣସି ଅଭାବ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଭାଇ ପରି ପ୍ରିୟ। ଯଦି ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନେଇଛି, ତାହାର ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମର କଣ ଦାୟିତ୍ୱ? କିଶ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରତିଫେର। ଲଙ୍କାକୁ କୌଣସି ବାନର ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ; ଦେବତା କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ – ମନୁଷ୍ୟ କି ବାନର ତାହା କେମିତି କରିପାରିବେ?” ରାକ୍ଷସ ରାଜଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାତିରେ ଚରଣ କରୁଥିବା ଶୁକା ପକ୍ଷୀର ଆକାର ଧରି ଉଡ଼ି ଆକାଶରେ ଦୂର ଗମନ କରି ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପରେ ଉଭୟ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ରାବଣଙ୍କର ଅନୁଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା କହି ଦେଲେ, ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଶୀଘ୍ର ଶୁକାଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶୁକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲେ। ବାନରମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଟାଣି ନେଲେ, ଶୁକା ତାଙ୍କର ଆଘାତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, କହିଲେ: “କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ଦୂତମାନେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବାନରମାନେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦୂତ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କଥା କହିଥାଏ, ତେବେ ଦୂତ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ।” ଶୁକାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ରାମ ବାନରମାନେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାକୁ ଅଟକାଇ, କହିଲେ – “ତାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଶକ୍ତି ଓ ସାହସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କହିଲେ – “ମୋତେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ କଣ?” ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତା, ଶୁକାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ମନରେ କହିଲେ: “ତୁମେ ମୋର ମିତ୍ର ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୃପା ଯୋଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ଉପକାରୀ, କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ; ରାମଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରୁଥିବା – ଏହିପରି ଭାବରେ, ବାଲି ପରି, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ ଓ ପରିଜନ ସମେତ ମାରିଦେବି; ମୋ ବଡ଼ ସେନା ସହ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଦେବି। ରାବଣ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ପଳାଇପାରିବ ନାହିଁ – ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଲୁଚିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥରେ ଗଲେ, ପାତାଳକୁ ଲୁଚିଲେ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଧରିରହିଲେ ମଧ୍ୟ – ତୁମେ ଓ ତୁମର ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହେବେ। ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ – ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର କିମ୍ବା କିଏ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ବୟୋବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଡ଼େଉଁ ଚୋକ୍ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଛ, ତୁମେ ଜାଣିନାହଁ କିଏଙ୍କୁ ନେଇଛ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନାହଁ – ଯିଏ ତୁମର ଜୀବନ ନେଇଦେବେ।" ଏହି ସମୟରେ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: “ଏହି ଆଗନ୍ତୁକ ଦୂତ କିମ୍ବା ଚର ନୁହେଁ, ମୋତେ ଏହିପରି ଲାଗୁଛି।” ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମର ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି କରିବା ମୋର ପ୍ରିୟ। ଏପରି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେନାପତିମାନେ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଧରି, ବାନ୍ଧି ଦେଲେ; ଶୁକା ଏକା ଏବଂ ଅସହାୟ ଭାବେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଶୁକା ରାମଙ୍କୁ ଦୟା କରି କହିଲେ: “ମୋ ଡ଼େଙ୍କା ଜୋର କରି ଫାଟିଯାଉଛି, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଛି।” ମୁଁ ମରିବା ରାତି ଓ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାତି – ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଛି, ଯଦି ମୁଁ ଜୀବନ ହରାଇବି, ସେସବୁ ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ଆସିଯାଉ। ରାମ ତାଙ୍କର ବିଳାପ ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦିଲେ ନାହିଁ; ବାନରମାନେ ନିକଟରେ କହିଲେ: “ଏହି ଦୂତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।” ଏଠାରେ ଚାପ୍ଟର ୨୧ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଦର୍ଭା ଶାଇ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଶୁଇଲେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ନିଜ ଭୂଜ ଗୋଡ଼େ ଅଳଙ୍କାର ପିତାଳ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ମଣି ଓ ମୁକୁତ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ଛୁଇଁଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ସେବିତ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ, ସୀତାଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ଶୟନରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ, ତକ୍ଷକ ପରି ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶିତଳ ହୋଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦ ହେଉଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ଓ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାମ ଭୂଜ କମ୍ପିଉଛି, ଧନୁର ଡ଼ୋରର ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ଦକ୍ଷିଣ ଭୂଜ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂଜ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଏହି ଦାନବୀର କହିଲେ: “ଆଜି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ବିପରୀତ କରିବି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବି।