ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଅପାର, ଅଗାଧ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ। ସେମାନେ ଦେହରେ ଓ ରୂପରେ ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏବେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଶିବିର ଗଢ଼ିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ବିରାଟ ସେନା ଦଶ ଯୋଜନା ଚାରିପଟେ ଆକାଶ ଢାକି ଦେଇଛି। ଏ ଭୟାନକ ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ, ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜାଣିବା ଦରକାର। ତୁମେ ତୁମ ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଅ, ଯେଉଁମାନେ ଯଥାର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଦନ୍ତ କରିବେ—ଏଠାରେ ଉପହାର, ସମ୍ମିଳନ ବା ବିଭେଦ, କିଛି କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ। ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାବଣ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଅର୍ଥବିଦ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: "ଶୁକ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋର ସନ୍ଦେଶ ବହୁତ ନମ୍ରତା ଓ ଦୃଢତା ସହିତ କହ, କିନ୍ତୁ କେବେଠି ଦୂର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏକ ମହାନ୍ତ ରାଜବଂଶର ସନ୍ତାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁଅ। ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଭାଇ ସମାନ ପ୍ରିୟ। ଯଦି ମୁଁ ଏହି ବିଦ୍ୱାନ୍ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇଛି, ତେବେ ଏହା ତୁମର କଣ କାମ? ତୁମେ ତୁମ ଦେଶ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯାଅ। ଲଙ୍କାକୁ କୌଣସି ବାନର ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦେବତା ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମଣିଷ ବା ବାନର ତ ଅତି ଦୂର।" ତାପରେ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଶାଚର ଶୁକ ପକ୍ଷୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ଦୂରେ ଉଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଚ୍ଚ ଉଡ଼ି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପରୁ ଦେଖି କହିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁକ କହିଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଏବଂ ମାରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଶୁକ ଦୃଢ଼ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିକୁ ଟାଣି ନେଇ, ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଶୁକ କହିଲେ, "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଦୂତମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଏହି କ୍ଷମା କର। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦୂତ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ।" ଶୁକଙ୍କ ଏହି କଥା ଓ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ରାମ ଦୟା କରି ବାନରମାନେଂକୁ କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କହିଲେ, "ମୋତେ ରାବଣଙ୍କ ସହ କି ଆଲୋଚନା ଦରକାର? ସେ ଜଗତକୁ କ୍ଳେଶ ଦେଉଥିବା ଏକ ଦୁଷ୍ଟ।" ତାହା ପରେ, ବାନରର ମହାନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୁକଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋ ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ, ଦୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଉପକାରୀ ନୁହଁ, ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତେଣୁ ୱାଳି ପରି ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମ ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ସବୁଠାରୁ ନିବାରଣ କରି, ମୋ ବିରାଟ ସେନା ସହ ସମଗ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି। ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାର୍ଗ କିମ୍ବା ପାତାଳ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଟାଳିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟାହେବ। ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ କେହି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ—କୌଣସି ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ ବା ଅସୁର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର ରାଜା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ, ଏବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାମ୍ନାରେ କଣ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଚକ୍ଷୁଶାଳି ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିଛ, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ନେଇଛ କି ତାହା ତୁମେ ଜାଣ ନାହଁ। ତୁମେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ, ଏହି ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାର ନାହଁ, ଯିଏ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇବ।" ତେବେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଙ୍ଗଦ, ବାଳିଙ୍କ ପୁଅ, କହିଲେ, "ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଶୁକ ଦୂତ ବା ଚର ନୁହଁ ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗୁଛି। ସେ ଏଠାରେ ତୁମ ଶକ୍ତି ସହ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଧରିବା ଭଲ।" ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାନର ନାୟକମାନେ ଶୁକଙ୍କୁ ଧରି, ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଶୁକ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ପଖ ଖସାଯାଉଛି, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଆଘାତ ପାଉଛି।" "ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଏବଂ ଯେ ରାତିରେ ମୁଁ ମରିବି, ମଧ୍ୟରେ ଯେ କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି, ଯଦି ମୋ ପ୍ରାଣ ଯିବ, ତେବେ ସେ ସବୁ ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ହେଉ।" ଏହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି ରାମ ଦୟା କରି ବାନରମାନେଂକୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦୂତକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏହିପରେ, ରାମ ଓ ସେନା ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଦର୍ଭ ଘାସ ପିଛାଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, ମହାସମୁଦ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଶୟନ କଲେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ତାଙ୍କ ନାଗିନୀ ଚୂଡ଼ା ପରି ବାହୁରେ ଅଳଂକାର ପିନ୍ଧି, ସୁନା ଓ ମଣିର କଙ୍କଣ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ନାରୀମାନେ ଯେଉଁ ହସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହି ବାହୁ କେବେ ସନ୍ଧାନ ଓ ଅଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ ହୋଇଥିଲା, କେବେ ସୀତାଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ବାହୁ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇଥିଲା, ମିତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଥିଲେ, ଏହି ବାହୁ ଦୀଘଳ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାମ ବାହୁ ଧନୁଷ ତାର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା, ଡାହାଣ ବାହୁ ହୁଏଁ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଦୃଢ଼। ଏହି ବିରାଟ ବାହୁରେ ଉପରେ ଶୋଇ, ରାମ କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବି, ନାହିଁଲେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବି।" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଶୃଙ୍ଗାର ଭାବରେ, ରାମ ସମୁଦ୍ର ପାଶେ ଶୁଇ, ଯଥାବିଧି ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ—ଏକ ମୁନିଙ୍କ ପରି।