ଧର୍ମର ଅନୁସାରୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟମଣି, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଛ, ଏହାରେ କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସଦ୍ଗତିରେ ଅବିଚଳିତ। ମୋର ମନ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଭୂତି ଅଛି ଯେ, ବିଭୀଷଣ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପରୀକ୍ଷିତ। ଏହିଠାରୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆମ ସମାନ କରାଯାଉ, ରାଘବ, ଏବଂ ସେ ଆମ ମିତ୍ରତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଯେପରି ଦେବତାର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ପକ୍ଷୀର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏବେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକୋନେଂଶ ଶର୍ଗ କଥା ଶୁଣ। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭୟ ଦିଆଯିବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ—ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଓ ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନୀ—ମାଥା ନମାଇ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ। ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେ ଚାରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡିଲେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— "ମୋ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ; ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଏହି କାରଣରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ; ଲଙ୍କା, ବନ୍ଧୁ, ଧନ ସବୁ ଛାଡ଼ିଛି। ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ; ରାକ୍ଷସମାନେ କେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳ?" ନିର୍ମଳ କର୍ମର ଅଧିକାରୀ ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲେ— "ହେ ରାଜକୁମାର, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦିଆ ବରରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାବଣ ପରେ ମୋ ଆଉ ଏକ ଭାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି। ତାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ, ଯିଏ କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ଓ ବାହୁବନ୍ଧନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଧନୁଷ ଧରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମାରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ମହାବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଅକମ୍ପନ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ସେନାପତି, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକପାଳମାନେ ସମାନ। ଏଠାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ କୋଟି ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ମାଂସ-ରକ୍ତ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ ଲଙ୍କାରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଏକ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଲୋକପାଳମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରାଇଦେଇଥିଲେ।" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, "ରାବଣଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛି। ରାବଣ ଯଦି ରସାତଳ, ପାତାଳ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ମାରି, ମୁଁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ—ମୋ ଏହି ତିନି ଭାଇଙ୍କ ଶପଥ।" ଏପରି ନିର୍ମଳ କର୍ମର ରାମଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଲଙ୍କା ଜୟ ଓ ରାକ୍ଷସବିନାଶରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, ଏବଂ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେବି।" ଏହିପରି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସମୁଦ୍ରରୁ ପାଣି ଆଣ।" "ଏହି ପାଣିରେ ମୁଁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର।" ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ସୌମିତ୍ରି ମହାବୀର ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଭାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହି ରାମଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଖି, ବନରମାନେ ତୁରନ୍ତ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ତା’ପରେ ହନୁମାନ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏତେ ବଳବାନ ବନରମାନେ ସହିତ ଆମେ କିପରି ଅଚଳ ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ସେଉଁଠି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବୁ?" ତେବେ ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ରାଘବ ରାଜା ଉଚିତ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେବା। ଏହି ଅପାର ସମୁଦ୍ର ସଗରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦାଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ବଂଶଜ ଭାବରେ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ।" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ବସି ଏହି ଶୁଭ କଥା ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ। ପ୍ରକୃତିରେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ବଳୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମନରେ ରମିଲା। ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, କୌଶଳୀ ରାମ ହସି କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲା।" "ସୁଗ୍ରୀବ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶକ; ତେଣୁ, ମନେ ମନେ ଭାବି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଯାହାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ମନେ କର, ତାହା କହ।