ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏମିତି ଜଣେ ଅଭିମାନୀ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଇନଥିବେ? ଏହି ସମୟରେ, ସତ୍ୟବନ୍ଧ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ହଳକା ହସି ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା ଛାଡି, ବାନରରାଜ ଯେପରି ବିଚାରପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏମିତି କଥା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି ବୋଲି ମୋତେ ଲାଗେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜମାନେ ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଜଗତର ଅନୁଭବ ରଖନ୍ତି। ଶତ୍ରୁ, କୁଳୀନ, ପଡ଼ୋଶୀ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ହେଲେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଯୋଗୁଁ ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ କୁଳୀନ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏହା ରାଜମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଚଳନ, ଯଦିଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ ବିଷୟରେ ଯେ ଦୋଷ କଥା କହିଲ, ଏହି ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଶୁଣ। ନ ଆମେ ତାଙ୍କର କୁଳର, ନ ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ; ଯଥାର୍ଥ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହି ଅନ୍ତର ଅବଶ୍ୟ ବୁଝିବେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହେଲେ ଭୟ ଦୂର ହେବ, ଆନନ୍ଦ ଭରି ଉଠିବ; ଏହି ମହାଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତିରେ ପରସ୍ପର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେବ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରିୟ ଭାଇ, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଭରତ ପରି ନୁହଁ, ସମସ୍ତ ପୁଅ ମୋ ପରି ନୁହଁ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ତୁମେ ଭଳି ନୁହଁ। ଏପରି ଭାବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ରାବଣ ଏହି ରାତ୍ରିଚରକୁ ପଠାଇଛି; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ସଂଯମ ଯଥାଯଥ ଲାଗିଛି। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଏଠାକୁ ଚତୁର୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି; ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅସାବଧାନ ହେବୁ, ତୁମେ ଭରସା କରିବା ସମୟରେ, ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ।” ଏପରି କହି, ବାନରସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦୁଷ୍ଟ କି ନୁହଁ, ସେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରୁ, କିପରି ମୋତେ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? ବାନର ସେନାପତି, ମୁଁ ଚାହିଲେ ମୋର ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ପୃଥିବୀର ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିପାରିବେ। ଶତ୍ରୁ ଏକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ନିକଟ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ପକ୍ଷୀ ସ୍ୱନିଜ ମାଂସ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କରିଥିଲେ—ଏପରି କଥା ଶୁଣାଯାଏ। ସେ ଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ପକ୍ଷୀ ତା’କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ତେବେ ମୋ ପରି ଜଣେ ଲୋକ କ’ଣ କରିବେ? ଏବେ ଶୁଣ, କଣ୍ଡ଼ୁ ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ଡ଼ୁଙ୍କ ଗୀତିତ୍ୱ ଶ୍ଲୋକ ମୁଁ କହୁଛି, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ। ଯେ ଶତ୍ରୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଥାଏ, ତା’କୁ କୃପାବଶତଃ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଅହଂକାରୀ ଯେପରି ହେଉ, ଯଦି ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିକଟ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତେବେ ଏକ ନିୟମିତ ଲୋକ ତା’କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଭୟ, ମୋହ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ତାହା ଲୋକନିନ୍ଦିତ ପାପ। ଯେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ସେ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ହରାଇଦିଏ। ଏହିପରି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କଲେ ମହାପାପ ହୁଏ; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ବୀର୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ହାନି କରେ। ଏହି କଣ୍ଡ଼ୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମବଚନ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତି ଦେଉଛି ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଉଛି। ଯେ ଜଣେ ଏକଥର କହେ—‘ମୁଁ ତୁମର’, ତା’କୁ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି; ଏହି ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ତେଣୁ, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଭୀଷଣ କିମ୍ବା ରାବଣ ହେଉ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଛି—ତା’କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ମିତ୍ରତା ଭାବରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାପୁରୁଷ, ଏହି କଥାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ପଥରେ ଅବିଚଳିତ, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମ ସ୍ୱଭାବ। ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଜାଣେ; ତାଙ୍କ ଚଳନ ଓ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଉଁଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ, ରାଘବ, ଏହି ବିଭୀଷଣ ଶୀଘ୍ର ଆମ ସମାନ ହେଉ, ଓ ଆମ ମିତ୍ରତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଗରୁଡ଼ରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଠିଠାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନବିଂଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ଅଭୟବାଣୀ ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ଚାରି ନିଜ ଭକ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସହ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ଚରଣକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହ ରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ, “ମୋର ଏହି ଆନନ୍ଦ ଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଯଥାଯଥ; ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଏହି ଯୋଗୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ରକ୍ଷକ ତୁମେ ବୋଲି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ଲଙ୍କା, ବନ୍ଧୁ, ଧନ ଛାଡ଼ି ଆସିଛି। ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଏବେ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ...