ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମକର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଅତି ଶୁଭ ଉକ୍ତି କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ରାତ୍ରିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ରାକ୍ଷସ କି ଦୁଷ୍ଟ, କି ନୁହେଁ—ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭାଇକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରିବ?” ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଭାଇକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିପାରିବ?” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଏହି କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିଲେ। ତାପରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଶୂର କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ହାଲକା ହସି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଭ ଲକ୍ଷଣ ରହିଛି, “ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରି, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା ନ କରି, ମକର ମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି କହିବା କ୍ଷମା ନୁହେଁ। ଏଠି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଅଛି, ଯେପରି ମୁଁ ଦେଖୁଛି; ଏହି ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଅନୁଭବ ଅଛନ୍ତି। ଶତ୍ରୁ, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଲୋକ, ପଡ଼ୋସୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି—ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଦୋଷ ନଥିବା, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଭଲଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏହା ରାଜାମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ପ୍ରଥା, ତଥାପି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ। ତୁମେ କହିଥିବା ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦୋଷ ବିଷୟରେ, ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହି କଥା ଶୁଣ। ଆମେ ତାଙ୍କର କୁଳର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଝିପାରିବେ—ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଇ ଅନନ୍ଦ ଓ ନିର୍ବିଗ୍ନ ହେବେ; ଏହି ମହାଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ପରସ୍ପର ଭୟ ଆସିବ—ଏପରି ଭାଗ ହେବ; ତେଣୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଭାଇ ବରତ ପରି ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପୁଅ ମୋ ପରି ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ତୁମେ ପରି ନୁହଁନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଉଠି, ମହାବୁଦ୍ଧି ଜନ, ନମି, ଏହି କଥା କହିଲେ, “ଏହି ରାତ୍ରିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ କି ଦୁଷ୍ଟ ନୁହଁ, ଯଦିଓ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି; ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଅନୁଶାସନକୁ ଅନୁକୂଳ ମନେ କରନ୍ତି। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚତୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରିବାବେଳେ ଆଘାତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ମୁଁ ଅସଚେତନ ହେବାବେଳେ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହି, ଚୁପ ହେଇଗଲେ। ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ବିଚାର କରି, ମକର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଅତି ଶୁଭ ଉକ୍ତି କହିଲେ, “ଏହି ରାତ୍ରିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଲୋକ କି ଦୁଷ୍ଟ, କି ନୁହଁ—କେମିତି ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? ମକର ମହାରାଜ, ମୁଁ ଚାହିଲେ, ମୋ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତିପ୍ପାରେ ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଇପାରନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି ଯେ, ଏକ ପରିବା ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ, ନିଜ ମାଂସ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ପରିବା ନିଜ ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀକୁ ନେଇଥିବା ଲୋକକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ମକର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତେଣୁ ମୋ ପରି ଲୋକ କଣ କରିବେ? ଏହି କଥା ଶୁଣ, ତପସ୍ବୀ କଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ଡୁଙ୍କ ଗାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ ଥିଲେ। “ଏକ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଶତ୍ରୁ, ଦୟାବଶରେ ମଧ୍ୟ, ହାତ ଯୋଡି ଦୁଃଖରେ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖିତ କି ଅହଂକାରୀ ହେଉ, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଭୟ, ଭ୍ରମ କି ଇଚ୍ଛାରେ କିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇନାହିଁ, ଏହା ସମାଜରେ ନିନ୍ଦିତ ପାପ। ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଆଖିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ। ତେଣୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରିବାରେ ମହାଦୋଷ ଅଛି: ଏହା ଶ୍ବର୍ଗ ହାରାଇବା, କୀର୍ତି ହାରାଇବା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ନେଇଯାଏ। ମୁଁ କଣ୍ଡୁଙ୍କର ଧର୍ମମୟ, କୀର୍ତିଦାୟକ ଓ ଶ୍ବର୍ଗ ଦେଇଥିବା ଉକ୍ତି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଏକଥା 'ମୁଁ ତୁମର', ଏକ ଥର କହି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକକୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରତି ଭୟ ହରିବା ଦେଇଥିବି; ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଲୋକକୁ ଆଣ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ହରିବା ଦେଇଛି, ବିଭୀଷଣ କି ରାବଣ ହେଉ, ମୁଁ ଦେଇଛି। ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ, ମକର ମହାରାଜ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ମିତ୍ରତାର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଧର୍ମ ଜ୍ଞ, ଜଗତର ମହାରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁକୁଟ ମଣି, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଏପରି ଉଚ୍ଚ କଥା କହିବାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ମନେ କରେ; ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ଅନୁମାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଞ୍ଚିଛି। ତେଣୁ ବିଭୀଷଣ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଜନ, ଶୀଘ୍ର ଆମ ସମାନ ହେଉ, ରାଘବ, ତାଙ୍କୁ ଆମ ମିତ୍ରତା ଦିଅ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନନ୍ଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣ। ରାଘବଙ୍କର ଭୟ ହରିବା ପ୍ରଦାନ ପରେ, ବିଭୀଷଣ, ରାବଣଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି ଜନ, ନମି ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ। ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠାବାନ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ ନମିଲେ। ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି—ଏହା ଯଥାର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ; ମୁଁ ରାବଣଙ୍କର ଭାଇ, ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି।